Kürtlerde dini yaşam: Diyarbakır örneği

Abstract

Protesto yürüyüşleri, şiddet barındıran eylemler, Kürt ulusalcılar için büyük sembolik anlamlar ifade eden törenler, geniş katılımlı Newroz ve Kutlu Doğum etkinliklerinin bölgede dinî yaşamı nasıl etkilediği merak edilmektedir. Bu çalışmanın amacı 1990’lardan sonra yaşanan yoğun etnik çatışma, zorunlu göç, hızlı kentleşme ve küreselleşme süreçlerinin özelde Diyarbakır’da, genelde ise Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde dinî yaşamın üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır. Araştırma kapsamında Diyarbakır’daki dinî yaşamı besleyen resmî-yarıresmî dinî kurumlar, tarikatlar, medreseler, cemaatler, Aleviler ve gayrimüslim dinî gruplar incelenmiştir. Her bir grupla direkt görüşmeler yapılmaya ve kurumların-grupların temsilcisi konumundaki kişilere ulaşılmaya çalışılmıştır. Çok az sayıda müntesibi bulunan (10-20 kişi) dinî gruplar ve muska yazan, cin çıkardığını, büyü bozduğu söylenen heterodoks şeyhler çalışma kapsamında ayrıntılı olarak değerlendirilmemiştir. Araştırmada 1990-2014 dönemine odaklanılmıştır. Çalışma, büyük ölçüde Diyarbakır kent merkezinde yapılan saha araştırmasına dayansa da, ilçelerin birçoğunda da görüşmeler yapılmış, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ne dair gözlemler derlenmiş ve elde edilen saha bilgileri literatür ışığında analiz edilerek raporlaştırılmıştır. Fenomenolojik yöntemle yapılan saha araştırması ile insanların gündelik yaşamları, pratikleri ve rutinleri kendi bağlamı içerisinde keşfedilmeye ve anlaşılmaya çalışılmıştır. Saha araştırmaları sırasında 105 görüşme ve çok sayıda gözlem yapılmıştır. Bu görüşmelerin birçoğu yaklaşık 2 saat sürmüştür. Görüşmelerde farklı ideolojik, siyasi ve dinî grupların yaklaşımları tespit edilmeye çalışılmıştır. Cihatçı Selefi gruplarla ilgili bilgilere ulaşmak için birincil kişiler, onların birinci derece yakınları ya da daha önce bu grupların içinde bulunmuş kişilerle görüşülmüştür. Derinlemesine mülakat yapılan görüşmecilerin 36’sı 18-30 yaş aralığında, 31’i 31-45 yaş aralığında, 26’sı 46-60 yaş aralığında, 12’si 61 yaş ve üzeri kimselerden oluşmuştur. Bunların 17’si kadın 88’i ise erkek katılımcıdır. Bu görüşmelerde; işsiz, öğrenci, avukat, basın çalışanı, öğretim üyesi, seyda, din görevlisi ve dernek temsilcisi gibi farklı meslek grupları ile görüşmeler yapılmıştır. Kartopu örneklem yöntemi ile ana haberci kişi veya kişilere ulaşılmaya çalışılmıştır.