Yukarıya Kıyaslamanın Psikolojik Etkileri: Suçluluk ve Telafi Edici Yiyecek Seçimleri Üzerine Bir Araştırma

Abstract

Bu çalışma, yukarıya yönelik sosyal kıyaslama süreçlerinin kadınların suçluluk duyguları ve telafi edici yiyecek seçimleriyle nasıl ilişkisel olarak örüldüğünü incelemektedir. Araştırma, özellikle sosyal medya, aile ve yakın çevre kaynaklı normların beden görünümü ve doğru beslenme beklentilerini nasıl yapılandırdığını ve bu yapıların gündelik yiyecek kararlarına nasıl yansıdığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede beslenme davranışları yalnızca bireysel sağlık tercihleri olarak değil, toplumsal beklentiler ve kültürel beden idealleriyle iç içe geçen anlam pratikleri olarak ele alınmaktadır. Çalışma nitel araştırma deseniyle yürütülmüş; Konya merkezde düzenli olarak spor salonuna devam eden, farklı yaş, meslek ve eğitim düzeylerine sahip 16 kadınla yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Veriler, temellendirilmiş kuram yaklaşımının açık ve eksen kodlama ilkelerine dayalı tematik analizle çözümlenmiş ve katılımcı anlatılarındaki tekrar eden duygu, düşünce ve pratik örüntüleri ilişkisel bir çerçevede yorumlanmıştır. Bulgular, katılımcıların yukarıya sosyal kıyaslamayı beden görünümü, sağlıklı beslenme ve fit yaşam idealleri üzerinden kurduklarını göstermektedir. Bu kıyaslamalar suçluluk, yetersizlik, utanç ve öz-eleştiri gibi duygular üretmekte; bu duygular gündelik yiyecek seçimlerinde telafi edici stratejilere yönelimi tetiklemektedir. Katılımcılar suçluluk sonrası ya öğün atlama ve kalori kısıtlama gibi kontrol odaklı seçimlere ya da çikolata ve hamur işi gibi yiyeceklerle duygusal rahatlamaya yönelmekte; bu da sosyal kıyaslama, suçluluk ve yiyecek tercihi arasında kendini sürdüren döngüsel bir yapı oluşturmaktadır. Çalışma, telafi edici yiyecek seçimlerinin bireysel iradenin ötesinde kültürel normlar, kadınlık rolleri ve toplumsal beden idealleri içinde anlam kazandığını ortaya koymaktadır.