Türkiye’de yetişen yabani kirazın (cerasus microcarpa boiss.) tanımlanması ve dağılımının belirlenmesi

Abstract

Türkiye’de doğal kaynakların önemi her geçen gün daha iyi anlaşılmakta, doğal kaynakların kaybolmaması için yapılan çalışmalar artmaktadır. Özellikle küresel ısınma sebebiyle kurağa dayanıklı bitkiler daha da fazla önem kazanmaktadır. Cerasus microcarpa (C.A.Mey.) Boiss. (Yabani kiraz) Güneydoğu Anadolu’nun birçok ilinde görülmektedir. Bu kiraz türü birçok bitkinin yetişemeyeceği taşlık, kayalık, kireçli topraklarda yetişebilmektedir. Yerde sürünen formları olduğu gibi 1.5 m boylananları da vardır. Bitkiler çok gövdeli, çalı halinde görülmektedir. Cerasus microcarpa Boiss. Güneydoğu Anadolu Bölgesi illerinde; dağ kirazı, yabani kiraz, beleluk ve helalik olarak adlandırılmaktadır. Bu çalışma 2009 – 2014 yılları arasında yürütülmüştür. C. microcarpa’nın bazı yaprak, sürgün, çiçek ve meyve özellikleri belirlenmiş, Güneydoğu Anadolu bölgesindeki yayılımları saptanmıştır. Ayrıca Adıyaman ve Gaziantep illerinde yetişen C. microcarpa’nın değişik 11 tipinin tohum çimlenme, çöğür gelişimi, değişik Prunus türleri ile aşı tutum ve uyuşması belirlenmiştir. Tohumlar küçük olduğundan 10 adet tohum ağırlığı belirlenmiştir. Tohum ağırlığı 1.07 g ile 0.49 g arasında belirlenmiştir. Tohum çimlendirme çalışmasında tiplerin tohum çimlenme oranları % 35.0 ile % 85.3 arasında değişmiştir. Bir sezon boyunca gelişen çöğürlerin uzunlukları 60.3 cm ile 77.8 cm arasında değişmiştir. Çöğürlerin çapları ise 3.90 mm ile 4.97 mm arasında değişmiştir. Genel olarak tiplerin çöğürleri bir örnek gelişme göstermiştir. Aşılama yapılan 2 tip C. microcarpa (yabani kiraz) üzerinde en yüksek aşı başarısı bademden elde edilmiş, bunu kiraz takip etmiş, en düşük başarı kayısıdan elde edilmiştir. Genel olarak yabani kiraz üzerine aşılanan badem ve kayısıda aşı uyuşması iyi olurken yabani kiraz üzerine kiraz aşısı olumsuz olmuş, uyuşmamıştır. Değişik özellikleri belirlenen bu kiraz türünün ileride muhafaza çalışmalarının da yapılarak korumaya alınması ile Türkiye genetik kaynaklarına katkı sağlanacaktır.