Kıraat ilminin kaynaklarının değerlendirilmesi ve tasnifi

Abstract

Kıraat İlminin Kaynaklarının Değerlendirlmesi ve Tasnifi adlı bu tez, Allah Teâlâ'nın kitabıyla ilgili ilimlerden biri olan kıraat ilminin kaynaklarını ele almakta; on kıraat-i aşere-i mütevâtire'yi nakleden teliflerin, bu ilmin tedvininin başlangıcından Ebû Muhammed el-Kasım b. Firre eş-Şâtıbî (ö. 590/1194) dönemine kadar nasıl geliştiğini incelemektedir. Bu kaynaklar arasında, İmam İbnü'l-Cezerî'nin en-Neşr fi'l-Kırâ?âti'l-?Aşr adlı eserinde temel aldığı kaynaklar da yer almaktadır. Araştırmada, betimleyici-tarayıcı yöntem esas alınarak hem basılmış hem de yazma hâlinde bulunan eserler tanıtılmış; kaybolmuş eserlere de işaret edilmiştir. Her bir eser, müellifi, konusu ve içeriğindeki yöntem hakkında özet bilgi verilerek tanıtılmıştır. Bu çalışma, araştırmacıların söz konusu kaynaklara kolaylıkla ulaşabilmesini sağlamak amacıyla yapılmıştır. Ayrıca kıraat ilminin kaynakları mümkün mertebe eksiksiz şekilde toplanmış ve müelliflerinin vefat tarihine göre kronolojik olarak sıralanmıştır. Zamanla bu alandaki pek çok değerli çalışma ya unutulmuş ya da kaybolmuş, kimisi yazma hâlde raflarda yazarına dahi ulaşılamadan terkedilmiş, kimisi ise gasp edilerek kapalı kütüphanelerde saklanmıştır. Bu durum, İslami araştırma merkezleri ve kurumlarının bu eserleri yeniden gün yüzüne çıkarmaya, tahrif olmuş nüshaları düzeltmeye ve hasar görenleri onarmaya yönelik çalışmalar yapmasının önemini açıkça ortaya koymaktadır. Çünkü bu miras, en başta ümmetin kendisine ait olan bir değerdir. Anahtar Kelimeler: Kıraat, Kıraat İlminin Kaynakları, Ferşiyyât, Usûl, İmâle, Büyük İdğâm.

This study explores the sources of Qur'anic Qira?at (readings), through which this discipline became established as one of the sciences related to the Book of Allah, the Almighty. It traces the primary works that documented the ten mutawatir readings, from the beginnings of authorship in this field up to the era of Abu Muhammad al-Qasim ibn Firrah al-Shatib?. Among these sources are those upon which Ibn al-Jazar? relied in his foundational work al-Nashr f? al-Qira?at al-?Ashr. The research adopts a descriptive and inductive methodology, introducing printed and manuscript works, as well as referencing lost sources. Each book is presented with a descriptive overview, including information on its author, subject, and methodological features, in order to facilitate access for researchers. An effort has been made to compile these sources as comprehensively as possible and to arrange them chronologically according to the death dates of their authors. Many significant works in this field and others have been lost over time or remain forgotten in manuscript collections—either unidentified or inaccessible due to restricted libraries or neglect. This underscores the urgent need for Islamic academic institutions and research centers to support the preservation, restoration, and publication of such heritage. After all, this legacy rightfully belongs to the Muslim Ummah. Keywords: Qira?at, Sources of the Science of Qira?at, Farshiyyat, Usul, Imala, Major Idgham.