İslam İşbirliği Teşkilatı ülkelerinde finansal kapsayıcılık üzerinde etkili değişkenlerin analizi

Abstract

Bu tez, küresel nüfusun yaklaşık %25'ini barındıran İslam İşbirliği Teşkilatı üyesi ülkelerde finansal kapsayıcılığın makroekonomik ve demografik belirleyicilerini incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, finansal erişimdeki bölgesel eşitsizliklerin nedenlerini ortaya koymak ve politika yapıcılara veri odaklı çözümler sunmaktır. Çalışma kapsamında, 2011-2021 dönemini kapsayan Dünya Bankası ve IMF verileri kullanılarak, En Küçük Kareler Kukla Değişken modeli ile tam veri elde edilen 30 üye ülke için panel veri analizi gerçekleştirilmiştir. Analiz sonuçları; nüfus büyüklüğü, gelir düzeyi ve zorunlu eğitim süresinin dijital finansal katılım üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif etkileri olduğunu doğrulamaktadır. Betimsel analizlerde, finansal katılımın gelişiminde gelir seviyesinin belirleyici bir eşik oluşturduğu; özellikle 15.151−15.549 $ KGsYH aralığında yapısal bir kırılma yaşandığı ve bu eşiğin üzerindeki ülkelerde hesap açma oranlarının %74-90 arasına yükseldiği tespit edilmiştir. Bölgesel bazda, düşük gelirli bölgelerde (Sahra Altı Afrika ve Güney Asya), mobil para teknolojilerinin geleneksel bankacılık altyapısının eksikliğini gidermede kritik bir rol oynadığı ve finansal katılımı artırdığı tespit edilmiştir. Öte yandan, örgün eğitimin dijital katılım üzerindeki etkisinin olduğu; dijital okuryazarlık seviyesinin, teknolojinin benimsenmesinde genel eğitimden daha belirleyici bir faktör olduğu anlaşılmaktadır. Çalışma, İslam İşbirliği Teşkilatı ülkelerinde sürdürülebilir bir dijital finans ekosistemi oluşturmak için siber güvenliğin artırılmasını, dijital altyapı yatırımlarının teşvik edilmesini ve ülkelerin gelir gruplarına göre özelleştirilmiş kalkınma stratejileri benimsemesini önermektedir.

This thesis examines the macroeconomic and demographic determinants of financial inclusion in member countries of the Organization of Islamic Cooperation, which collectively house approximately 25% of the global population. The primary objective of the research is to uncover the underlying causes of regional inequalities in financial access and to provide data-driven solutions for structural challenges unique to these states. Utilizing World Bank and IMF data covering the 2011–2021 period, a panel data analysis is performed using the least square dummy variable model to account for unobserved heterogeneity and country-specific fixed effects for 30 selected OIC countries that provided complete data for the study period. Empirical findings confirm that population size, the duration of compulsory education and income levels have statistically significant and positive impacts on financial inclusion. Descriptive analysis reveals that income level serves as a decisive threshold for financial development; specifically, a structural break occurs between the $15,151 and $15,549 GDP per capita range, above which account ownership rates surge to between 74% and 90%. Regionally, in low-income areas such as Sub-Saharan Africa and South Asia, mobile money technologies play a critical role in compensating for the lack of traditional banking infrastructure and overcoming geographical barriers to inclusion. Furthermore, the results indicate that while formal schooling increases participation, the most critical driver for technology adoption is digital financial literacy rather than general education alone. To establish a sustainable digital finance ecosystem, the study recommends enhancing cybersecurity, incentivizing digital infrastructure investments (such as broadband and mobile networks), and adopting development strategies customized according to the specific income groups of the member states.