İklim Değişikliğinin Kısa Tarihçesi, Türkiye ve Antalya Havzasının İklim Değişikliğine Adaptasyon

Abstract

Oldukça geniş bir bölgede, uzun bir süre boyunca gözlemlenen (WMO’ya göre en az 30 yıllık bir ölçüm) sıcaklık, rüzgâr, basınç ve yağış gibi değişmeyen meteorolojik olayların ortalamasına iklim adı verilmektedir. Hava durumundan farklı olarak iklim, geniş bir sahanın uzun yıllık ortalamasını ifade eder ve hava durumu elle tutulan, iklim ise tahmin edilmeye çalışılandır (Erol, 2004; Erlat, 2009; Hulme, 2016; URL 1). İklimin sabit değildir. Ortalama 4.6 milyar yaşında olan dünyamızda bugüne kadar iklim kuşaklarında birçok değişiklik görülmüştür. İklimdeki değişmelerinin etkileri; jeoloji, jeomorfoloji, paleontoloji, paleoklimatoloji, paleocoğrafya gibi araştırmalarla elde edilmektedir. Bu araştırmaların sonuçlarına göre bugünle kıyasla yapılır. Mesela Kretase döneminde sıcaklık günümüze göre 10 °C’den daha yüksek, atmosferdeki karbondioksit birikimi ise 4 ile 8 kat daha fazladır (Türkeş ve Erlat, 2003). Yeryüzünün atmosferi tıpkı bir sera gibi çalışmaktadır. Yere ulaşan güneş ışınlarının % 50’ye yakını geri yansımaktadır. CO2, CH4, H2O, O3 gibi gazlar, bu yansıyan ışınların bir kısmını yine yeryüzüne geri göndermektedir. Bu gazlar adeta yeryüzüne bir örtü işlevi görmektedir. Bu gazlar sayesinde yeryüzünde ortalama sıcaklık canlıların hayatını devam ettirebileceği 15°C’yi bulur. Eğer sera gazları olmasaydı, yeryüzündeki sıcaklık ortalama -18°C civarında olurdu (Türkeş, 2010; Ackerman and Knox, 2012). Yerkürenin uzun jeolojik tarihi boyunca doğal yollarla iklimde bir değişiklik yaşanmıştır. Sadece soğuma eksenli değil ortalamanın üstünde ısınmalar da yaşanarak dünya coğrafyasında kalıcı değişiklikler meydana gelmiştir. Bu iklim değişiklikleri; buzul hareketleri, deniz seviyesi değişmeleri, ekosistemlerdeki kalıcı değişikliklere neden olmuştur. Özellikle sanayi devrimiyle buhar gücünün makinelerde kullanılmasıyla fosil yakıt kullanımı yaygınlık kazanmıştır. Kömür daha sonra 20 yüzyılda petrol ve türevlerinin kullanımının artması, başta CO2 olmak üzere karbon temelli gazların sera etkisi oluşturarak iklim değişikliğini hızlandırdığını biliyoruz. Doğal seyrinde devam eden bu değişiklikler insan etkisiyle farklı bir evreye girmiştir. Antroposen olarak adlandırılan bu devre birçok bilim adamı tarafından yeni bir jeolojik devir olarak kabul edilmektedir (Crutzen, 2000; Yiğitbaşoğlu, 2016). Bu çalışmada amaç geçmişten günümüze kadar meydana gelen iklim değişiklikleri ve sanayi devrimiyle birlikte sürecin nasıl bir hal aldığını irdelemektir. Ayrıca iklim değişikliklerinin Türkiye ve özellikle Antalya havzası üzerindeki görülen etkileri ve yine bölge üzerinde meydana gelebilecek senaryolar tartışmak ve çözüm önerileri sunmaktır.