Divan şiirinde Hz. Nûh kıssasına dair anlatılar ve bunların Kur'ân'ın bütünlüğüne arzı XVI. yüzyıl divan şairleri örneğinde

Abstract

Kur'ân-ı Kerîm'de yer alan peygamber kıssaları divan şiirlerinde ele alınarak işlenmiştir. Hz. Nûh kıssası da içerdiği temalar bakımından bu anlatılar arasında önemli örneklerden biridir. XVI. yüzyıl divan şiirinde şairler, bu dinî anlatıyı estetik bir söylemle işlerken farklı rivayetlerden de etkilenmiş olabilirler. Bu durum, Kur'ân kaynaklı anlatımlar ile isrâiliyat unsurlarının metinlerde nasıl yer aldığı sorusunu gündeme getirmektedir. Bu bağlamda, divan şairlerinin Hz. Nûh kıssasına dair aktarımlarının Kur'ân'a uygunluğu ve isrâiliyat etkisi taşıyıp taşımadığı önemli bir inceleme alanı oluşturmaktadır. Araştırma divan şiirinin dini bağlamda nasıl şekillendiğini Kur'ân'a dair anlatıların doğru yorumlanıp yorumlanmadığını ele almaktadır. Bu konuda yapılan önceki çalışmaların sınırlı olması bu araştırmayı gerçekleştirme gerekliliğini ortaya koymaktadır. Divan edebiyatı ile İslâmî literatür arasındaki ilişkiyi ele alarak şairlerin dini metinlere nasıl yaklaştıkları ve dini anlatıları divanlarına nasıl aktardıkları üzerine daha derinlemesine bir inceleme yapılması gerektiği düşünülmektedir. Bu boşluğu doldurmak ve Hz. Nûh kıssasının divan şiirindeki yeri ile ilişkisini belirlemek tezin temel konusunu oluşturmaktadır. Araştırmada, interdisipliner bir yaklaşımla hem edebiyat hem de dinî ilimlerden yararlanılarak divanlarda yer alan Hz. Nûh kıssasıyla ilgili beyitler detaylı bir şekilde analiz edilmektedir. Bu analizlerde divan şairlerinin kullandığı dil ve ifade biçimleri Kur'ân'daki anlatımlarla karşılaştırılmaktadır. Ayrıca söz konusu beyitlerin İslâmî kaynaklar ve isrâiliyat anlatılarıyla olan ilişkisi incelenmektedir. Çalışmada XVI. yüzyılda yaşayan on şairin eserinde Hz. Nûh kıssasına dair geçen beyitler seçilerek içerik analizi yapılmaktadır. Şairlerin bu kıssayı aktarırken veya bu konuda telmihte bulunurken başvurduğu kaynaklar "Kur'ân'dan mı yoksa Ahd-i Atîk'ten mi oluşmaktadır?" sorusuna bir yanıt aranmaktadır. Elde edilen bulgular divan şairlerinin Hz. Nûh kıssasını genellikle Kur'ân'a sadık kalarak aktarmaya çalıştıklarını ancak zaman zaman isrâiliyat etkisinde kalan anlatımların da bulunduğunu göstermektedir. Araştırma divan edebiyatı ve İslâmî ilimler arasında bir köprü kurarak bu alanda yapılacak daha derinlemesine analizlerin önünü açmayı amaçlamaktadır. Anahtar kelimeler: Tefsir, Kur'ân, Ahd-i Atîk, Hz. Nûh Kıssası, Tûfân, Osmanlı Divan Edebiyatı.This thesis aims to examine the quotations and narratives related to the story of Prophet Noah in the works of 16th-century Ottoman Divan poets, focusing on their conformity to the Qur'an and the potential influence of isra'iliyyat (Jewish and Christian traditions). The research addresses how Divan poetry was shaped in a religious and cultural context and whether the narratives derived from the Qur'an were interpreted accurately. The limited number of previous studies on this subject highlights the necessity of conducting this research. By exploring the relationship between Divan literature and Islamic study, this study seeks to delve deeper into how poets approached religious texts and how they integrated religious narratives into their art. The core objective of the thesis is to fill this gap and determine the significance of the story of Prophet Noah in Divan poetry. The research adopts an interdisciplinary approach, drawing on both literary and religious studies to conduct a detailed analysis of the couplets (beyits) in Divan poetry that reference the story of Prophet Noah. In these analyses, the expressions and language used by Divan poets are compared with the narratives in the Qur'an. Additionally, the relationship between the selected verses and Islamic sources, as well as isra'iliyyat narratives, is examined. Using the scanning method, the works of 16th-century Divan poets were reviewed, and the verses related to the story of Prophet Noah were selected for content analysis. The study seeks to answer the question: "Did the poets derive their narratives from the Qur'an, or were they influenced by isra'iliyyat sources such as the Torah?" The findings reveal that Divan poets generally endeavored to remain faithful to the Qur'anic account of the story of Prophet Noah. However, occasional influences from isra'iliyyat narratives were also observed. This research aims to bridge the gap between Divan literature and Islamic sciences, paving the way for more in-depth analyses in this field. Keywords: Tafsir, Qur'an, Torah, Story of Prophet Noah, Flood, Ottoman Divan Literature.