İ‘tikâf İbadetinin Fıkhî Boyutları

Abstract

Müslümanların ibadet hayatında önemli bir yere sahip olan i‘tikâf, İslâm hukuk geleneğinde farklı mezheplerin yorum ve değerlendirmelerine konu olmuş bir uygulama olarak öne çıkmaktadır. Bu çeşitlilik, i‘tikâfa dair mezhepler arasında ortaya çıkan görüş ayrılıklarının ve bu görüşlerin dayandığı gerekçelerin sistematik bir biçimde incelenmesini gerekli kılmaktadır. Bu doğrultuda çalışmanın amacı, söz konusu görüşleri bir araya getirerek dayandıkları gerekçeleri karşılaştırmalı biçimde açıklamaktır. Literatürde i‘tikâf ibadetinin çoğu zaman vaaz ve tasavvuf merkezli bir çerçevede ele alındığı, fıkhî boyutunun ise ya sınırlı biçimde incelendiği ya da tek bir mezhep perspektifiyle değerlendirildiği görülmektedir. Bunun yanı sıra bazı çalışmaların, meseleleri analitik bir çözümlemeye tâbi tutmaktan ziyade ansiklopedik nitelikte veri derlemeleriyle sınırlı kalması, i‘tikâfın fıkhî çerçevesinin mezhepler arası mukayeseli ve sistematik bir yaklaşımla ele alınmasını gerekli kılmaktadır. Bu bağlamda çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemi kullanılmakta; başta Hanefî, Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine ait klasik fıkıh eserleri olmak üzere, Zâhirî ekolüne ait kaynaklar da incelemeye dâhil edilmektedir. Yapılan inceleme neticesinde, i‘tikâfın meşrûiyeti ve temel çerçevesi konusunda mezhepler arasında büyük ölçüde bir ittifak bulunduğu; buna karşılık sürenin alt ve üst sınırı, i‘tikâfın cami ile ilişkisi, kadınların i‘tikâf mekânı ve i‘tikâfı bozan fiiller gibi konularda belirgin görüş ayrılıklarının ortaya çıktığı tespit edilmektedir.