Kentsel morfogenezde çok ekollü yaklaşım: Batman kent dokusu

Abstract

Bu çalışma, sanayi tabanlı bir Cumhuriyet kenti olan Batman'ın kentsel gelişimini “hızlandırılmış kentsel morfogenez” ve “sıkıştırılmış kentleşme” kavramları üzerinden detaylıca inceler. Petrol sanayisi etrafında kısa süre içerisinde hızla şekillenen kent; yoğun göç dalgaları ve planlama müdahaleleriyle oldukça karmaşık, hibrit ve katmanlı bir form üretmiştir. Araştırmada Conzenyen, İtalyan ve Fransız morfoloji ekollerinin sunduğu kavramsal çerçeveler; Mekânsal Dizim ve Fraktal Boyut Analizleri gibi nicel ve sayısal yöntemlerle bütüncül biçimde sentezlenmiştir. Elde edilen bulgular; kente özgü doğrusal sanayi çekirdeği, planlı ızgara dokular, radyal genişleme aksları ve organik çeperlerin eşzamanlı bir arada varlığını açıkça ortaya koymaktadır. Ayrıca sanayi bölgelerinin kentsel gelişim şemalarında "sabitleme hattı" ve "iç kenar kuşak" olarak işlev gördüğü ampirik verilerle doğrulanmıştır. Sonuçlar, Batman'ın kentsel formunun tarihsel ve kademeli bir süreklilikle değil, ani mekânsal kopuşlar, tipolojik krizler ve eşzamanlı morfolojik katmanlarla evrildiğini göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, hızla oluşan sanayi kentlerinin analizi için çok ekollü yenilikçi bir çerçeve sunarak literatüre önemli katkı sağlamaktadır.