15 Temmuz’da Medya, İlan ve Siyasal Otorite: Türkiye’de Darbe Süreçlerinin İletişimsel Analizi

Abstract

Bu çalışma, Türkiye’de askerî müdahaleleri siyasal otoritenin kurulması ve tanınması süreçleri bağlamında iletişim pratikleri üzerinden incelemektedir. Çalışmanın amacı, müdahale anlarında iktidarın el değiştirdiğine dair beyanların hangi araçlarla kamusal alana taşındığını ve bu süreçlerin hangi koşullarda etkili sonuçlar ürettiğini ortaya koymaktır. Kuramsal olarak, klasik darbe yaklaşımları ile iletişim ve tanınma temelli bir perspektif bir araya getirilmektedir. Bu çerçevede darbe bildirileri, sadece bilgi aktaran metinler değil, yeni bir siyasal düzen kurma iddiasını dolaşıma sokan ve bu iddiayı fiilen tesis etmeye yönelen performatif araçlar olarak ele alınmaktadır. Araştırma, tarihsel karşılaştırmalı nitel bir desene dayanmakta olup 1960, 1971, 1980, 1997 ve 2016 müdahalelerini kapsamaktadır. Veri seti; darbe bildirileri, radyo ve televizyon yayınları, arşiv gazeteleri, resmî raporlar ve kriz anlarında yapılan açıklamalardan oluşmaktadır. Veri toplama ve analiz sürecinde doküman incelemesine dayalı karşılaştırmalı bir çözümleme yürütülmektedir. Bulgular, Türkiye’de askerî müdahalelerin belirli bir duyuru ve tanınma mantığı çerçevesinde işlediğini göstermektedir. Merkezî yayıncılığın hâkim olduğu dönemlerde bu sürecin daha hızlı ve etkili ilerlediği; iletişim alanının çeşitlendiği yeni medya ortamında ise etkinliğin zayıfladığı tespit edilmiştir. Bu açıdan 15 Temmuz 2016 darbe teşebbüsü, siyasal liderliğin darbe bildirisine hızlı ve doğrudan karşılık vermesiyle önceki müdahale örüntülerinden ayrışan kritik bir kırılma noktası olarak öne çıkmaktadır. Sonuç olarak çalışma, askerî müdahalelerin başarısının askerî kapasiteyle birlikte siyasal otoritenin kamusal alanda kabul görmesini sağlayan iletişimsel süreçlerle yakından ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır.