Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde Yer Alan Okuryazarlıklara İlişkin Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Görüşleri

Abstract

Bu araştırma, sosyal bilgiler öğretmenlerinin okuryazarlık becerilerine yönelik görüşlerini, öğretim sürecindeki uygulamalarını, yeterliklerini ve karşılaştıkları güçlükleri derinlemesine incelemeyi amaçlamaktadır. Temel nitel araştırma deseniyle yürütülen araştırmanın çalışma grubunun belirlenmesinde nitel araştırmalarda sıklıkla tercih edilen amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme kullanılmıştır. 5. ve 6. sınıflarda ders veren sosyal bilgiler öğretmenleri seçilmiştir. 15 sosyal bilgiler öğretmeni ile görüşme gerçekleştirilmiştir. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmış ve içerik analiz tekniğiyle çözümlenmiştir. Araştırma bulgularına göre, öğretmenler okuryazarlığı geleneksel okuma-yazma becerisinin ötesinde; bilgiyi eleştirel bir süzgeçten geçirme ve edinilen bilgiyi günlük yaşam problemlerinin çözümünde kullanarak eyleme dönüştürme olarak tanımlamaktadır. Öğretmenler, TYMM Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı’nı (SBDÖP) etkinlik temelli yapısıyla genel olarak yeterli bulmakla birlikte, programın ve materyallerin görsel/veri okuryazarlığı açısından zayıf kaldığını belirtmiştir. Ayrıca programa yapay zekâ, sosyal medya, afet ve tarih/coğrafya gibi güncel okuryazarlıkların eklenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Öğretim sürecinde öğretmenlerin klasik yöntemler yerine aktif öğrenme tekniklerini kullandıkları ve okuryazarlıkları sınıf dışına taşıyarak gerçek yaşam pratiklerine dönüştürdükleri tespit edilmiştir. Ancak öğretmenlerin çoğu, lisans eğitimlerindeki eksiklikler ve Millî Eğitim Bakanlığı tarafından verilen hizmet içi eğitimlerin yüzeyselliği nedeniyle kendilerini okuryazarlık öğretiminde “kısmen yeterli” veya “gelişime açık” görmektedirler. Sonuç olarak, TYMM teorik çerçevede okuryazarlıklar açısından olumlu karşılansa da, okuryazarlık beceri öğretiminin sahada başarıya ulaşabilmesi için fiziki altyapının güçlendirilmesi, süre-kazanım dengesinin sağlanması ve öğretmenlere uygulamalı/atölye temelli hizmet içi eğitimlerin verilmesi gerekmektedir.