Gazali’nin te’vil anlayışının neresindeyiz? (Eleştirel bir yaklaşım)

Abstract

İslâm filozoflarının te’vîl anlayışı, naklin de gözardı edilmediği ancak akla dayalı bir te’vîl anlayışıdır. Bu anlayış, nasların yorumlanmasında aklı esas almakta böylece te’vîl konusunda geniş bir alanın açılmasını sağlamaktadır. İslâm filozoflarının bu te’vîl anlayışı diğer bazı İslâm düşünürleri tarafından zaman zaman şiddetli bir şekilde tenkit edilmiştir. Tenkit edenlerden bir tanesi de Gazâlî’dir. Gazâlî, İslâm filozoflarını akılcı te’vîllerinden dolayı şiddetle eleştirmiştir. Hatta Gazâlî bu eleştirilerin dozunu, filozofların te’vîllerini din dışı görecek kadar ileri götürmektedir. Ancak Gazâlî’nin eserleri incelendiğinde, bazen filozofları şiddetle tenkit ettiği, bazen onlarla paralel düşündüğü, hatta onlardan daha akılcı davrandığı, bazen de düşüncelerinde tutarsız davrandığı görülmektedir. İşte bu makalenin amacı, Gazâlî’nin te’vîl anlayışını düşüncesinin bütünselliğini de esas alarak açıklığa kavuşturmaktır.