Suçlu Dokunulmaz Mı?: Türkiye'de Toplumun Cezasızlık Algısı

Abstract

Bu çalışma, Türkiye'de 18 yaş üstü bireyler arasında cezasızlık algısının yapısını, yaygınlığını, temel nedenlerini, sonuçlarını ve bireysel deneyimlenme biçimlerini çok boyutlu bir perspektiften incelemeyi amaçlamaktadır. Cezasızlık algısı, suçluların fiilen veya hukuken ceza almadığına dair yaygın toplumsal inanç olarak tanımlanmaktadır. Araştırma, karma yöntem deseniyle (yakınsayan paralel) yürütülmüştür. Nicel veriler 600 katılımcıdan çevrimiçi anket yoluyla, nitel veriler ise ceza hukuku alanında deneyimli 12 avukatla yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerle toplanmıştır. Bulgular, Türkiye'de cezasızlık algısının toplumun büyük bir kesiminde yaygın ve derinleşmiş bir kanaat olduğunu göstermektedir. Katılımcıların çoğu, suçluların ceza almaktan kurtulduğuna ve adalet sisteminin yetersiz olduğuna inanmaktadır. Bu algı, özellikle genç nüfus arasında hukuka güveni ciddi biçimde aşındırmış ve son yıllarda belirgin bir artış göstermiştir. Medya ve sosyal medyanın algının oluşumunda ve pekişmesinde kritik bir rol oynadığı, infaz sistemindeki uygulamaların (şartlı salıverme, denetimli serbestlik gibi) cezasızlık hissini artırdığı tespit edilmiştir. Ayrıca, siyasi ve ekonomik gücün yargı süreçlerini etkilediği, bunun da toplumsal eşitsizlik ve devlete güven kaybına yol açtığı vurgulanmıştır. Çalışma, cezasızlık algısının sadece bir “hissiyat” olmaktan öte, toplumsal bir “gerçeklik”, “olgu” veya “inanç” haline geldiğini, hukukun üstünlüğünü, yargı bağımsızlığını ve toplumsal huzuru tehdit eden yapısal bir sorun olduğunu ortaya koymaktadır. Bu durum, yargı bağımsızlığının güçlendirilmesi, hukuki süreçlerin iyileştirilmesi, infaz sisteminde değişikliğe gidilmesi gibi kapsamlı reformları acil kılmaktadır.