Hönüsü üzüm çeşidinde farklı ürün yükü ile budamanın üzümde verim, yaprak ve sürgün özellikleri üzerine etkileri

Abstract

Bu çalışma, 2025 vejetasyon döneminde Siirt Üniversitesi Kezer Yerleşkesi Bağcılık Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde, 1103 Paulsen anacı üzerine aşılı ve pergola terbiye sistemiyle yetiştirilen Hönüsü üzüm çeşidinde yürütülmüştür. Çalışmada üç farklı kış gözü yüklemesinin (kısa budama, orta budama, uzun budama) üzüm verimi, yaprakların fiziksel, kimyasal ve renk özellikleri ile bir yaşlı sürgünlerin morfolojik ve anatomik özellikleri üzerine etkileri, tesadüf parselleri deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak araştırılmıştır. Araştırma sonucunda en yüksek üzüm verimi (16,13 kg/asma; 3584,072 kg/da) ve toplam salkım sayısı (41,20 adet) uzun budamada elde edilirken, en yüksek ortalama salkım ağırlığı (406,88 g) kısa budamada saptanmıştır. Yaprak eni, boyu, alanı, kalınlığı, sap uzunluğu ve sap kalınlığı, klorofil (SPAD) içeriği ve 100 yaprak ağırlığı gibi tüm fiziksel yaprak özellikleri ile yaprak pH, SÇKM ve toplam asitlik değerleri en yüksek kısa budamada belirlenmiş ve göz yükü arttıkça bu değerler azalmıştır. Benzer şekilde bir yaşlı sürgünlerin ağırlığı (43,11 g), uzunluğu (117,92 cm), çapı, öz, ksilem ve kabuk+floem kalınlıkları en yüksek kısa budamada ölçülmüştür. Buna karşılık, odunlaşma kalitesinin göstergesi olan ksilem/öz ve ksilem+(kabuk+floem)/öz oranları en yüksek orta budamada bulunmuştur. Tüm uygulamalarda sürgün çapı, dokular ve kuru madde oranı bazal boğumlarda en yüksek, apikal boğumlara doğru ise en düşük düzeyde saptanmıştır. Sonuç olarak, budama şiddetinin Hönüsü çeşidinde verim ile sürgün gücü arasında belirgin bir denge sorunu yarattığı; en dengeli verim, yıllık dal kalitesi ve kanopi mikroiklimini orta budamanın sağladığı belirlenmiştir. Bu doğrultuda, sürdürülebilir üretim için Siirt koşullarında Hönüsü çeşidinde orta budama (4-5 göz/sürgün) önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Budama şiddeti, göz yükü, kanopi mikroiklimi, odunlaşma, Vitis vinifera L., yıllık dalThis study was conducted on the Hönüsü grape cultivar, grafted onto 1103 Paulsen rootstock and trained to a pergola (overhead arbour) system, at the Viticulture Research and Application Centre of Siirt University, Kezer Campus, during the 2025 growing season. The effects of three different winter bud loads (short pruning, medium pruning and long pruning) on grape yield, the physical, chemical and colour attributes of the leaves, and the morphological and anatomical characteristics of one-year-old canes were investigated according to a randomised plot design with three replications. The results showed that the highest grape yield (16,13 kg/vine; 3584,072 kg/da) and total number of clusters (41,20) were obtained under long pruning, whereas the highest mean cluster weight (406,88 g) was recorded under short pruning. All physical leaf attributes—leaf width, length, area and thickness, petiole length and thickness, chlorophyll (SPAD) content and 100-leaf weight—together with leaf pH, total soluble solids (TSS) and total acidity, reached their highest values under short pruning and decreased as the bud load increased. Likewise, the weight (43,11 g), length (117,92 cm), diameter, pith, xylem and bark+phloem thicknesses of one-year-old canes were greatest under short pruning. In contrast, the xylem/pith and xylem+(bark+phloem)/pith ratios, which are indicators of cane maturation (lignification) quality, were highest under medium pruning. In all treatments, cane diameter, tissue thicknesses and dry matter content were highest at the basal nodes and lowest towards the apical nodes. In conclusion, pruning severity was found to create a distinct trade-off between yield and cane vigour in the Hönüsü cultivar, with medium pruning providing the most balanced combination of yield, one-year-old cane quality and canopy microclimate. Accordingly, medium pruning (4–5 buds per cane) is recommended for the sustainable production of the Hönüsü cultivar under Siirt conditions. Keywords: Bud load, cane maturation, canopy microclimate, one-year-old cane, pruning severity, Vitis vinifera L.