Farklı Tuz Stresi Konsantrasyonlarının Pazı Çeşitlerinin Çimlenme ve Baby Leaf Bitki Gelişimine Etkileri

Abstract

Toprak tuzluluğu, özellikle yapraklı sebze üretim sistemlerinde, bitki gelişimini, büyümesini ve verimliliğini sınırlayan en kritik abiyotik stres faktörlerinden biridir. Besin değeri ve hızlı büyümesi nedeniyle baby leaf sebze üretiminde yaygın olarak kullanılan Beta vulgaris L. var. cicla, artan tuzluluk seviyelerinden olumsuz etkilenebilir. Bu çalışma, farklı NaCl kaynaklı tuz stresi konsantrasyonlarının, iki İsviçre pazı çeşidi olan ‘Red Chard’ ve ‘Pink Lipstick’in tohum çimlenmesi, fide performansı ve baby leaf bitki gelişimi üzerindeki etkilerini değerlendirmeyi ve tuzluluğa karşı nispi toleranslarını karşılaştırmayı amaçlamıştır. Deney, kontrollü koşullar altında iki aşamada gerçekleştirilmiştir. Birinci aşamada, tohumlar beş farklı tuzluluk seviyesine (0, 50, 100, 150 ve 200 mM NaCl) maruz bırakılmış ve çimlenme yüzdesi, ortalama çimlenme süresi, çimlenme homojenliği, çimlenme indeksi, çimlenme enerjisi ve canlılık indeksi dahil olmak üzere çimlenme parametreleri belirlenmiştir. İkinci aşamada, baby leaf bitkiler seçilen tuz stresi seviyelerinde yetiştirilmiş ve morfolojik özellikler (bitki boyu, gövde çapı, yaprak sayısı, taze ve kuru ağırlık) ile fizyolojik parametreler (görsel stres ölçeği, iyon kaçağı, bağıl su içeriği, turgor kaybı ve SPAD değerleri) değerlendirilmiştir. Çalışmada elde edilen sonuçlara göre, en yüksek çimlenme yüzdesi, kontrol uygulaması yapılan pembe pazıda (Pink Lipstick) %57.33 olarak gözlemlenirken, en düşük çimlenme yüzdesi ise 200 mM NaCl uygulaması yapılan kırmızı pazıda %16 olarak gözlemlenmiştir. Her iki çeşitte de ortalama çimlenme süresi en yüksek 200 mM NaCl uygulamasında bulunmuştur. Tüm NaCl uygulamalarının (50–200 mM), çimlenme enerjisini tamamen engellendiği ortaya çıkmıştır. Kırmızı pazıda en yüksek çimlenme indeksi 3.51 ile 50 mM NaCl stresinde bulunurken, pembe pazıda 5.86 ile kontrol grubunda bulunmuştur. Çimlenme gücü indeksi en yüksek 6.55 ile pembe pazıda görülmüştür. Çeşitlerin bitki boyu en yüksek kontrol uygulamasında ölçülmüştür. En yüksek (5.40 mm) bitki çapı kırmızı pazıda 100 mM NaCl uygulamasında, en düşük (3.62 mm) yine kırmızı pazıda kontrol uygulamasındadır. Yaprak sayısı her iki çeşitte de en yüksek 50 mM NaCl uygulamasındadır. 50 mM NaCl stresinde en yüksek bitki kuru ağırlığı 3.44 g ile kırmızı pazıda, 1.17 g ile en düşük pembe pazıda belirlenmiştir. En yüksek iyon sızıntısı 100 mM NaCl stresinde iken en yüksek RWC kontrol uygulamasındadır. Sonuç olarak, tuz toleransı açısından çeşitlere özgü farklılıkların belirgin olduğu ve özellikle fizyolojik tepkiler bakımından ‘Red Chard’ çeşidinin genel olarak ‘Pink Lipstick’ çeşidine kıyasla daha yüksek tolerans gösterdiği ortaya konmuştur. Elde edilen bulgular, tuza toleranslı genotiplerin seçimine yönelik önemli bilgiler sağlamakta ve tuzlu koşullar altında baby leaf sebze üretiminin iyileştirilmesine katkıda bulunmaktadır.