GAP Bölgesi Yarı Kurak İklim Koşullarında Class A Pan’dan Oluşan Günlük Buharlaşmanın Penman ve Priestley-Taylor (PT) Modelleri ile Tahmini

Abstract

Hidrolojik çevrimin en önemli bileşeni olarak kabul edilen buharlaşma, atmosferden yeryüzüne düşen yağışın yüzey akışına geçmeden, güneşten gelen radyasyon etkisiyle su molekülleri arasındaki çekim gücünün zayıflaması ve moleküllerin bulundukları ortamdan uzaklaşması olarak bilinmektedir. Buharlaşmanın oluşmasında en temel etken, buharlaşma yüzeyi ile enerji kaynağı olan güneş arasındaki enerji akısıdır. Buharlaşma toprak yüzeyinden olabileceği gibi bitki yüzeylerinden ve açık su yüzeylerinden de oluşabilmektedir. Sulama programlarının oluşturulması, su kaynaklarının korunması ve geliştirilmesi, tarımsal faaliyetten beklenen faydanın sağlanması, bitki su tüketimlerinin doğru tahmin edilmesi ile olasıdır. Class A Pan’dan olan buharlaşmanın doğrudan ölçülmesi ya da eşitlikler yoluyla tahmin edilmesi, buharlaşmanın tahmin edilmesinde kullanılan en önemli yöntemler olarak sayılabilir. Ancak uygulamada, ölçüm maliyeti, insan kaynaklı hatalar, buharlaşma kabının yanlış konumlandırılması gibi pek çok olumsuzluklar, çeşitli buharlaşma tahmin yöntemlerinin geliştirilmesini zorunlu hale getirmiştir. Bu çalışmada, A sınıfı buharlaşma kabından olan buharlaşmanın tahmininde kullanılan Penman ve Priestley-Taylor eşitliklerinin yarı kurak iklim koşullarındaki kullanılabilirliği araştırılmıştır. Bu amaçla, GAP bölgesi koşullarında Siirt iline ait 2 yıllık meteorolojik veriler kullanılarak, eşitlikler yardımıyla hesaplanan günlük ve aylık buharlaşma değerleri, meteoroloji istasyonunda ölçülen değerlerle karşılaştırılmış ve en iyi performans gösteren eşitlik belirlenmeye çalışılmıştır. İstatistiksel değerlendirme parametreleri olarak Karekök ortalama hatası (RMSE), ortalama mutlak hata (MAE), hata %’si (PE), ortalama oran (MR) ve determinasyon katsayısı (R2) kullanılmıştır. Çalışma sonunda, günlük düzeyde yapılan karşılaştırmada en iyi R2 değeri 0.8783 ve 0.8062 ile 2015 ve 2016 yılında EPM-Epan karşılaştırmasından elde edilirken bu yıldaki RMSE değerleri 1.35 ve 1.32 olarak hesaplanmıştır. Aylık düzeydeki karşılaştırmada ise, aynı eşitlik en iyi performansı göstermiştir. Bu sonuçlara göre, günlük ve aylık düzeyde pan buharlaşmasını tahmin etmek için, yarı kurak iklim koşullarında Penman (1948) eşitliği önerilmektedir.