Siirt ve Batman illerinde yetişmiş badem (Prunus amygdalus L.) genotiplerinin fenolijik ve pomolojik özelliklerinin belirlenmesi

Abstract

Değişik badem genotiplerini belirlemek amacıyla; Siirt ve Batman ili ve ilçelerinde belirlenen aşılanmadan tohumdan (çöğür) yetişmiş badem genotiplerinden 83 adedi 2023 yılında takip edilmiş, bunlarda periyodisite, iç meyve acılığı ve çiçeklenme problemleri olanlar elendikten sonra neticesinde 10-15 yaşlarında, 20 genotip materyal olarak belirlenmiş ve 2024 yılında değerlendirmeye alınmıştır. Bunlarda fenolojik gözlem ve pomolojik değerlendirmeler yapılmıştır. Fenolojik gözlemlerden; tomurcuk patlaması, ilk çiçeklenme, tam çiçeklenme, çiçeklenme sonu ve hasat tarihleri belirlenmiştir. Pomolojik özelliklerden; sert kabuklu meyve boyu, sert kabuklu meyve eni (sütur), sert kabuklu meyve genişliği (yanak), 100 gramdaki sert kabuklu meyve sayısı, 100 tane kabuklu meyve ağırlığı, 100 tane iç meyve ağırlığı, iç meyve randımanı ve ikiz iç oranı incelenmiştir. Genotiplerin çiçeklenme başlangıçları 1-17 Mart arasında, çiçeklenme sonları 11-27 Mart tarihleri arasında meydana gelmiştir. Genotiplerin çiçeklenmeleri Mart ayıda yani 26 günlük süre içerisinde meydana gelmiştir. Kabuklu meyve eni (sütur) 12,4-24,6 mm aralığında ölçülmüş, kabuklu meyve genişliği (yanak) 13,9-24,2 mm aralığında ölçülmüş, 100 g kabuklu meyvedeki tane sayısı 37,5-69,3 adet olarak belirlenmiş, 100 tane kabuklu meyve ağırlığı 144,8-738,3 gram olarak belirlenmiş 100 tane iç meyve ağırlığı 53,5- 170,8 gram olarak belirlenmiş, iç meyve randımanı %19,2- %36,9 olarak belirlenmiştir. Batman ili genotiplerinden 72 BŞR 01 ve 72 HSF 01 geç çiçeklendiğinden (17 Mart ve 10 Mart) ilkbahar geç donları olma ihtimali bulunan yerlerde yetiştirilmeleri önerilmektedir. Standart bademlerden Ferraduel ve Texas çeşitlerine benzer özellikte genotipler bulunmuştur. Özellikle; 72 BŞR 01, 56 KRN 06, 56 KRN 05, 56 KRN 04 ve 72 HSF 01 genotipleri çeşit adayı olabilecek niteliktedir.

In order to determine different almond genotypes; 83 almond genotypes grown from seed (seedling) without grafting determined in Siirt and Batman provinces and districts were monitored in 2023, and after eliminating those with periodicity, inner fruit bitterness and flowering problems, 20 genotype materials were determined as 10-15 years old and were evaluated in 2024. Phenological observations and pomological evaluations were made on these. Bud burst, first flowering, full flowering, end of flowering and harvest dates were determined from phenological observations. From pomological characteristics; nut length, nut width (suture), nut width (cheek), nut number per 100 grams, nut weight per 100 nuts, nut weight per 100 nuts, nut yield and twin ratio were examined. The beginning of flowering of the genotypes occurred between March 1-17, and the end of flowering occurred between March 11-27. The flowering of the genotypes occurred in March, that is, within a period of 26 days. The width of the shelled fruit (suture) was measured between 12,4 – 24,6 mm, the width of the shelled fruit (cheek) was measured between 13,9 – 24,2 mm, the number of grains in 100 g of shelled fruit was determined as 37,5 – 69,3 pieces, the weight of 100 shelled fruit was determined as 144,8 – 738,3 grams, the weight of 100 inner fruit was determined as 53,5 – 170,8 grams, and the inner fruit yield was determined as 19,2% - 36,9%. When the genotypes 72 BŞR 01 and 72 HSF 01 from Batman province bloom late (March 17 and March 10), it is recommended to grow them in places where there is a possibility of late spring frosts. Genotypes with similar characteristics to Ferraduel and Texas varieties were found from standard almonds. Especially; 72 BŞR 01, 56 KRN 06, 56 KRN 05, 56 KRN 04 and 72 HSF 01 genotypes are qualified to be variety candidates.