Okul öncesi eğitimde fırsat eşitliği: Kurumsallaşmış kültürel sermaye bağlamında nitel bir değerlendirme

Abstract

Bu araştırmanın amacı, okul öncesi eğitimde fırsat eşitliğini Pierre Bourdieu'nün kurumsallaşmış kültürel sermaye kavramı çerçevesinde değerlendirmektir. Çalışmada, okul öncesi eğitimde fırsat eşitliğinin yalnızca eğitime erişimle sınırlı olmadığı; ailelerin, öğretmenlerin ve okulun sosyal çevresinin sahip olduğu kurumsallaşmış kültürel sermaye unsurlarının bu süreci doğrudan etkilediği varsayımından hareket edilmiştir. Araştırma, farklı sosyoekonomik düzeylere sahip bireylerin okul öncesi eğitim sürecinde karşılaştıkları fırsatların nasıl şekillendiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu araştırma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında iç içe geçmiş (embedded) tek durum deseni kullanılarak yürütülmüştür. İç içe geçmiş tek durum deseni, belirli bir durumu bütüncül olarak ele alırken, bu durumun içerisinde yer alan farklı alt analiz birimlerinin ayrı ayrı incelenmesine olanak tanımaktadır. Araştırmanın temel durumu, okul öncesi eğitimde fırsat eşitliğinin kurumsallaşmış kültürel sermaye bağlamında nasıl üretildiği ve sürdürüldüğüdür. Bu temel durum çerçevesinde öğretmenler ve veliler araştırmanın gömülü alt analiz birimleri olarak belirlenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, Siirt ili merkezinde bulunan okul öncesi eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenler ile bu kurumlarda çocuğu bulunan veliler oluşturmaktadır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmış; elde edilen veriler, araştırmanın alt problemleri doğrultusunda betimsel analiz yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Öğretmen ve veli görüşlerinden elde edilen bulgular, okul öncesi eğitimde fırsat eşitliğinin; kurumsal uygulamalar, okul–aile etkileşimi ve kurumsallaşmış kültürel sermayenin yeniden üretimi bağlamında nasıl şekillendiğini ortaya koyacak biçimde sınıflandırılarak yorumlanmıştır. Araştırma bulguları, okul öncesi eğitimde fırsat eşitliğinin sosyoekonomik koşullar, ailelerin eğitim düzeyleri, öğretmenlerin mesleki donanımları ve okulun bulunduğu sosyal çevre ile yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Eğitim düzeyi yüksek ailelerin çocuklarının okul öncesi eğitime daha düzenli ve bilinçli biçimde katıldığı ve bu ailelerin okul ile daha güçlü iletişim kurabildiği belirlenmiştir. Buna karşılık, kurumsallaşmış kültürel sermayesi düşük olan ailelerin çocuklarının okul öncesi eğitimden daha sınırlı düzeyde yararlandığı görülmüştür. Ayrıca öğretmenlerin eğitim düzeyi ve mesleki gelişim olanaklarının, çocuklara sunulan eğitim ortamlarının niteliğini doğrudan etkilediği tespit edilmiştir. Sonuç olarak araştırma, okul öncesi eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanabilmesi için yalnızca okullaşma oranlarının artırılmasının yeterli olmadığını; ailelerin, öğretmenlerin ve okul çevresinin sahip olduğu kurumsallaşmış kültürel sermaye unsurlarının bütüncül bir bakış açısıyla ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır.The aim of this study is to examine equality of opportunity in preschool education within the framework of Pierre Bourdieu's concept of institutionalized cultural capital. The study is based on the assumption that equality of opportunity in preschool education is not limited to access to education alone; rather, it is directly influenced by the institutionalized cultural capital possessed by families, teachers, and the social environment of schools. In this context, the research seeks to reveal how educational opportunities in preschool education are shaped for individuals from different socioeconomic backgrounds. This study was conducted using a qualitative research design. The study group consists of preschool teachers working in preschool education institutions located in the city center of Siirt and parents whose children attend these institutions. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using content analysis. The data obtained from teachers and parents were categorized and interpreted in line with the sub-problems of the study. The findings indicate that equality of opportunity in preschool education is closely related to socioeconomic conditions, parents' educational levels, teachers' professional qualifications, and the social environment in which the school is located. It was found that children from families with higher educational levels participate in preschool education more regularly and consciously, and that these families establish stronger communication with schools. In contrast, children from families with lower levels of institutionalized cultural capital benefit from preschool education to a more limited extent. In addition, teachers' educational backgrounds and opportunities for professional development directly affect the quality of educational environments offered to children. Overall, the study demonstrates that increasing enrollment rates alone is not sufficient to ensure equality of opportunity in preschool education, and that a holistic approach addressing the institutionalized cultural capital of families, teachers, and school environments is required.