SİYÂSETNÂMELERDE DEVLET TEŞKİLATI VE HÜKÜMDAR: KUTADGU BİLİG VE SİYÂSETNÂME ÖZELİNDE BİR İNCELEME

Abstract

Siyasetnameler, hükümdarlara tavsiye niteliğinde yazılan, yazıldığı dönem ait önemli bilgiler içeren belgelerdir. Tarihsel süreç içerisinde hükümdarlara, devlet yöneticilerine, devleti idare ederken dikkat edecekleri unsurlar, kendilerinde olması gereken özellikler, farklı düşünürler tarafından yazılan siyasetnamelerde yer almıştır. Siyasetnamelerde, devlet teşkilatı ve bu teşkilatta yer alması gereken görevliler önemli bir yer tutmaktadır. Özellikle hükümdarlar, devlet yönetiminin başı olmaları nedeniyle siyasetnamelerin üzerinde en çok durdukları, tavsiyeler verdikleri kişiler arasında bulunmaktadır. Siyasetnameler, bir taraftan devlet yöneticilerine sorumluluklarını hatırlatırken diğer taraftan toplumun huzur içerisinde yaşaması için gerekenleri belirtmektedir. Bu nedenle devlet yöneticileri, siyasetnamelerin yazılmasını isteyerek, devletin aksayan yönlerini bilmeyi, halkın huzur ve mutluluğunu sağlayacak bir yönetim sağlamayı amaçlamaktadırlar. Yazılan siyasetnameler sadece sultanlar için değil bütün devlet görevlileri için önemli bir rehber niteliği taşımaktadır. Çünkü siyasetnamelerde sadece sultanların görevleri sorumlulukları değil aynı zamanda devlet bürokrasisinde yer alan birçok görevlinin taşıması gereken özelliklere yer verilmektedir. Bu çalışmanın amacı, siyasetnameler arasında önemli bir yer tutan Kutadgu Bilig ve Siyasetname’yi devlet teşkilatı ve hükümdar özelinde incelemektir. Her iki siyasetname, devlet teşkilatında yer alması gereken unsurlar ve hükümdarda bulunması gereken özellikler bağlamında karşılaştırmalı olarak değerlendirilmektedir. Çalışma sonunda, her iki siyasetnamenin devlet teşkilatlanması ve hükümdarda olması gereken özellikler bakımından büyük benzerlikler taşıdığı görülmektedir.