Seyfuddîn el-Âmidî’nin Gâyetü’l-Emel fi İlmi'l-Cedel Adlı Eseri

Abstract

Cedel, herhangi bir konuda hasmın/Muhâlifin görüşünü delile dayalı olarak çürütüp aksi yönde delil serdetme faaliyetidir. Bu faaliyet ilk dönemlerden itibâren fıkıh ilminde tatbik edilmiştir. Özelikle fıkhî tartışmalarda cedel ilmi, tartışılan meseleyle ilgili yapılan hataları fark edip düzeltme becerisini ve imkânını vermektedir. İslâm hukuk tarihine bakıldığında usûl âlimlerinin belirli usûl ve kâidelerle bir görüşün doğru olduğunu, muhâlif görüşün ise hatalı olduğunu cedel yöntemiyle ortaya koymaya çalıştıkları görülür. Farklı görüşlere sahip iki kişinin sağlıklı ve verimli bir şekilde tartışmalarını yürütebilmesi için cedelin kurallarını belirleyen ilmu’l-cedel disiplini önemi haizdir. Bu meyanda ilk dönemlerden itibâren hakikatin ortaya çıkması için cedelde bulunan kimselerin gözetmesi gereken kurallar tespit edilip üzerinde durulmuş ve bu minvalde eserler kaleme alınmıştır. Bunlardan bir tanesi de Seyfüddîn’nin el-Âmidî’nin (ö. 631/1233) Gâyetü’l-Emel fi İlmi’l-Cedel isimli eseridir. Âmidî’nin söz konusu eserinin Cedel-fıkıh usûlü ilişkisi bağlamında dikkate alınması gereken eserlerden bir tanesi olduğu söylenebilir. Bu çalışmada kısaca cedel ve Âmidî’nin ilgili eserinin mâhiyetinin ne olduğu irdelenmiştir.