Harputlu Fikret Memişoğlu Divanı (Bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük)

Abstract

Klasik Türk edebiyatı metinlerini anlama ve anlamlandırma çalışmalarında günümüzde birçok metodolojik çalışma yapılmaktadır. Bunlardan biri de bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük çalışmalarıdır. Türkiye'de sözlük çalışmaları 19. yüzyıldan itibaren önem kazanmıştır. Türk dilinin tarihî seyri içinde kelimelerin hangi anlamları kazandıkları bütün yönleriyle ele alınarak ortaya konacak metin çalışmalarına zemin teşkil etmiştir. "Tarih ve Edebiyat Metinleri Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlüğü Projesi" diğer ismiyle TEBDİZ sistemiyle beraber bu metodu kullanmak da metinler üzerine yapılacak çalışmalara büyük katkı sağlamıştır. Bağlamlı dizin, bir şairin kullandığı sözcükleri, metinde geçtikleri yeri ve kullanım sıklığını gösterecek biçimde alfabetik olarak sıralamaktır. Böyle bir sıralama, kelimenin hangi bağlamlarda kullanıldığına açıklık getirir. İşlevsel sözlük, bu çalışmanın sonunda ortaya çıkar ve kelimelerin cümle bağlamında diğer kelimelerle kurduğu ilişkiden hareketle onlara anlam kazandırır. Klasik edebiyat araştırmalarında, metnin daha iyi anlaşılabilmesi için sözlük çalışmalarının oldukça önemli bir yeri vardır. Bu tez çalışmasında bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük yöntemiyle hazırlanan Harputlu Fikret Memişoğlu Divanı üzerinde çalışılmıştır. Fikret Memişoğlu ve eserleri ile Divan'ının edebiyata katkıları üzerine bilgilere de bu çalışmada yer verilmiştir. Tez çalışmasının bu alanda yapılacak araştırmalara katkı sunacağı düşünülmektedir.

In recent years, numerous methodological approaches have been developed to facilitate the comprehension and interpretation of Classical Turkish literature texts. Among these, contextual indexing and functional dictionary studies stand out. Lexicographical work in Turkey began to gain prominence in the 19th century. These studies have laid the groundwork for textual analyses that explore the historical trajectory of the Turkish language and the meanings words have acquired over time in various dimensions. The "Contextual Index and Functional Dictionary of Historical and Literary Texts Project," also known as the TEBDİZ system, has significantly contributed to textual scholarship by employing this method. A contextual index alphabetically lists the words used by a poet, indicating their occurrences and frequency within the text. Such an arrangement clarifies the contexts in which each word is employed. The functional dictionary emerges as the final product of this process, assigning meaning to words based on their syntactic and semantic relationships with other words in sentence-level contexts. In classical literary research, lexicographical studies play a crucial role in enhancing textual understanding. This thesis focuses on the Divan of Harputlu Fikret Memişoğlu, prepared using the contextual index and functional dictionary methodology. It also includes information on Fikret Memişoğlu, his works, and the literary contributions of his Divan. The study is expected to offer valuable insights for future research in this field