el-Fu?ûl fi’l-u?ûl Adlı Eseri Çerçevesinde Cessâs’ın Haber-i Vâhide İlişkin Kullandığı “İnsanların Telakkî bi’l-Kabûl Ettiği Haber” Olgusu ve Bunun Hadis Usûlündeki Yeri

Abstract

Cessâs (ö. 370/981) Hanefî/fukaha metoduna göre ilk usûl eserini yazan ve yazdığı usûl eseriyle kendisinden sonra gelen fıkıh ve hadis usûlcülerini etkileyen öncü bir âlimdir. Cessâs’ın el-Fu?ûl fi’l-u?ûl isimli eserinde teorik ve pratik açıdan ele alarak işlediği ve kendisinden sonra gelen usûlcüleri etkilediği konuların başında haber teorisi gelmektedir. Onun haber teorisinde hem fakihlerin hem de hadisçilerin ilgi alanında giren âhâd haber, ayrı bir öneme sahiptir. Cessâs, âhad haberi “âm lafızların haber-i vâhid ile tahsisi” başlığında, teorik çerçeveden bağımsız olarak uygulamalı anlatır. Bu başlık altında, âhad haberin değerini etkileyen onu mütevâtir derecesine yükselten, telakki mefhumuyla önemli bir özellikten bahseder. Bu çalışmada, Cessâs’ın telakki kavramına yüklediği anlamın haber açısından değeri ve telakki olgusunun hadis usûlündeki yerinin ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Araştırmada öncelikli olarak Cessâs’ın haberle ilgili kullandığı sünnetü’s-sâbite, mütevâtir ve âhâd haber kavramları üzerinde inceleme yapılmıştır. Ardından haber-i vâhidin tevâtür derecesinde görülmesine etki eden telakki anlayışı; bu anlayış çerçevesinde haber-i vâhidin bilgi değeri, haber-i vâhid örnekleri; “???????? ???????????/????? ????????????” ifadesinde geçen “insanlar/ümmet” kavramıyla kimlerin kastedildiği ve hadis usûlcülerine göre kabul görmüş haber anlayışı gibi hususlar ele alınmıştır.

Al-Ja???sis a pioneering scholar who wrote the first work of methodology according to the Hanafi/fuqaha method and influenced the fiqh and had?th scholars who came after him with his methodology work. The theory of khabar comes first among the subjects that al-Ja???s dealt with theoretically and practically in his work al-Fu??l fi al-u??l and influenced the methodologists who came after him. In his theory of khabar, khabar al-w?hid, which is in the interest of both jurists had?thists, has a special importance. Al-Ja???s explains the khabar al- w?hid in practice, independently of the theoretical framework, under the title of “specification of general utterances by khabar al- w?hid”. Under this title, al-Ja???s mentions an important feature with the notion of acceptance, which affects the value of khabar al-w?hid and raises it to the level of mutaw?tir. In this study, it is aimed to reveal the value of the meaning that al-Ja???s attributed to the concept of acceptance in terms of kahbar and the place of the phenomenon of acceptance in the methodology of had?th. İn the research, firstly, the concepts of as-sunne as-s?bite, mutaw?tir khabar and ?h?d khabar that al-Ja???s used in relation to khabar were examined. Then, issues such as the understanding of acceptance, which affects the view of the khabar at the level of taw?tur; within the framework of this understanding, the information value of the khabar al-w?hid, the examples of the khabar al-w?hid; who is meant by the concept of “people/ummah” in the expression of “???????? ??????????/????? ????????????” and the concept of accepted khabar according to had?th methodologists are discussed.