Korunan Alanlarda Karbon Yutak Potansiyelinin Değerlendirilmesi: Sarıkum Milli Parkı’nda (Sinop) Arazi Kullanımının Toprak Organik Karbon ve Azot Stokları Üzerindeki Etkisi

Abstract

Bu çalışma, Sarıkum Milli Parkı özelinde farklı arazi kullanım tiplerinin toprak organik karbonu (TOK) ve toplam azot (N) stokları üzerindeki etkilerini pedolojik ve mekânsal değişkenlik temelinde incelemektedir. Araştırma sahasında orman, sazlık, agropastoral sistem, fındık bahçesi, kumul ve yerleşim alanları gibi heterojen arazi örtüsü birimleri tanımlanmış ve bu birimlerden 0-30 cm derinlikten toplam 44 adet yüzey toprak örneği alınmıştır. Numuneler, uluslararası standartlara uygun olarak fiziksel ve kimyasal analizlere tabi tutulmuş; hacim ağırlığı, organik madde içeriği ve kaba materyal oranı gibi parametreler üzerinden TOK ve N stokları ton ha-1 cinsinden hesaplanmıştır. TOK değerleri 0.50-118.47 ton ha-1, N stokları ise 0.66-26.61 ton ha-1 aralığında değişim göstermektedir. En yüksek stok değerleri, organik madde birikiminin ve hidromorfik koşulların baskın olduğu sazlık ve agropastoral alanlarda; en düşük değerler ise sığ profilli, düşük organik içerikli kumul ve yerleşim alanlarında tespit edilmiştir. Bulgular, toprak derinliği, kil oranı, horizon gelişimi ve arazi kullanım desenlerinin TOK ve N birikimi üzerinde belirleyici olduğunu ortaya koymuştur. Bu kapsamda, korunan doğal ve yarı-doğal ekosistemlerin karbon yutak potansiyelinin sürdürülebilir toprak yönetimi ve iklim değişikliğiyle mücadele stratejileri açısından ne derece kritik öneme sahip olduğu vurgulanmıştır.This study investigates the impact of various land use types on soil organic carbon (SOC) and total nitrogen (N) stocks within the boundaries of Sarıkum National Park, a protected coastal ecosystem located along the Black Sea coast of Türkiye. The study area comprises heterogeneous land cover classes including forests, reedbeds, agropastoral systems, hazelnut orchards, sand dunes, and settlement areas. A total of 44 surface soil samples were collected from a 0-30 cm depth and analyzed using standardized physical and chemical methods. SOC and N stocks (ton ha-1) were calculated based on parameters such as bulk density, organic matter content, and coarse fragment ratio. The results revealed that SOC stocks ranged between 0.50-118.47 ton ha-1, while N stocks varied from 0.66-26.61 ton ha-1. Highest stocks were observed in reedbeds and agropastoral lands characterized by high organic matter accumulation and hydromorphic conditions. In contrast, sand dunes and settlement areas exhibited the lowest value due to shallow profiles and limited organic inputs. Findings emphasize that soil depth, clay content, horizon development, and land use configuration significantly influence the spatial distribution of SOC and N stocks. In this context, it has been emphasized how critical the carbon sink potential of protected natural and semi-natural ecosystems is in terms of sustainable land management and climate change mitigation strategies.