Mescid-i Nebevî Örnekliğinde Günümüz Siirt Camilerindeki Kadın Cemaat Alanlarına Dair Bir İnceleme

Abstract

Hz. Peygamber’in (s.a.v.) Medine’deki ilk icraatlarından birisi Müslümanların bir araya gelebileceği, namazlarını kılabileceği bir mekanın inşası olmuştur. Allah’a secde edilen yer anlamına gelen ve adını Hz. Peygamber’den alan Mescid-i Nebevî, sadece fiziki yapısıyla değil işlevi ile de sonraki mescid ve camilere örneklik teşkil etmiştir. Kadınların, erkeklerin ve çocukların kaynaşmaları ve ümmet olabilmeleri için camilerde ve mescidlerde toplanmaları ve ibadetlerini beraber yapmaları önemli görülmüş, hatta cemaatle namaz kılmanın daha faziletli olduğuna dair hadisler buyrulmuştur. Buna rağmen ilerleyen süreçte kadınların, camilerden çeşitli nedenlerle uzaklaştırılması ya da kadınlardan uygun olmayan fiziki ortamları namazgâh olarak kullanmalarının istenmesi, uzun vadeli bazı sorunların temelini oluşturmuştur. Zira bu uygulama sadece kadınları değil, babalarına oranla anneleri ile daha fazla zaman geçiren çocukları ve gelecek neslin camiye olan bakışını önemli ölçüde etkilemiştir. Bu araştırmanın temel problemi, Mescid-i Nebevî örneğinden hareketle kadınların camilerdeki ibadet mekanlarının tarihsel süreç içerisinde geçirdiği dönüşümün günümüzdeki yansımalarını incelemektir. Bu bağlamda Siirt özelinde bazı camilerde kadınlara ayrılan bölümlerin mevcut durumları (mimari düzenlemeleri ve kullanım biçimleri) üzerinde bir çalışma yapılmıştır. Çalışmanın amacı; kadınların ibadet mekanlarındaki yerini tarihsel açıdan incelemek, 646 camiye sahip Siirt’te sıkça ziyaret edilen camilerdeki kadınlara ayrılan bölümleri yerinde gözlemlemek ve elde edilen verileri literatürdeki çalışmalarla karşılaştırmalı olarak analiz etmektir. Çalışmaya konu olan camiler: Ulu Camii, Cumhuriyet (Hudru’l-Ahdar), Asakir (Çarşı), Muhammed b. Münkedir, Suvayka, Şeyh Halef, Ülkü, Melih, Hacı Hamza Nazlıer, Halid Bin Velid, Yeni Mahalle, Ebul Vefa, Hacı Fethi Serin, Uryan, Şeyh Ferec (Faraç), Babuddarp, Şeyh Davud, Hizven, Hacı Mûsâ - Îsâ Akyüncü ve Şeyh Saad Camii ile Siirt Üniversitesi Kampüs Camii’dir. Çalışma alanı olarak Siirt’in seçilmesinin nedeni; halkının büyük çoğunluğunun dindar olması, kadın ve çocuk nüfusunun fazlalığıdır. Nitel araştırma yönteminin kullanıldığı bu çalışmada tarihsel verilerden hareketle alan araştırması yapılmış, ilgili literatür tarandıktan sonra elde edilen bilgiler analiz edilerek benzerlikler ve farklılıklar ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.