Vezir Ya’kûb bin Killis’in İhşîdîler ve Fâtımîlerin Mısır’da Devlet Yönetimindeki Rolü ve Etkisi

Abstract

Bu çalışmada Yâ’kub b. Killis’in İhşîdîler ve Fâtımîler devletlerinde yönetim alanındaki rolü ve etkilisi ele alınmıştır. İhşîdîler döneminde devlet bürokrasisi içinde yer alan Yâ’kub b. Killis, bu devletin maliye teşkilatının güçlendirilmesinde önemli çalışmalar yürütmüştür. Onun devlet yönetiminde gösterdiği faaliyetler ve edindiği kazanımlar İhşîdîlerle sınırlı değildir. İhşîdîler tarafından tutuklanıp serbest bırakıldıktan sonra Fâtımîlere sığınmıştır. Onun bu deneyimlerinden yararlanmak isteyen Fâtımîler halifesi Muiz-Lidînillâh kendisine bakanlık görevi vermiş ve Fâtımîlerin Mısır’da kurumsallaşmasında ondan önemli ölçüde faydalanmıştır. Fâtımîlerin kurumsallaşma sürecinin devam ettiği sırada halife Azîz-Billâh döneminde, bu devlete Mısır’da vezir olarak atanan ilk kişi Yâ’kub b. Killis olmuştur. Fâtımîlerin Mısır’da teşkilatlanmasının mimarı olmuş ve yaptığı reformlarla dikkat çekmiştir. Maliye, vergi teşkilatı, ordu ve ilmi faaliyetlerin şekillenmesinde-düzenlenmesinde üstlendiği roller ile dönemine damga vurmuştur. Bununla birlikte Fâtımîlerin ideolojik propagandasına destek vermiş ve bu amaçla okutulmak üzere bir fıkıh kitabı yazmıştır. Bu yönüyle Yâ’kub b. Killis’in idari alanda yaptığı faaliyetleri konu edinen bu çalışma ile onun İhşîdîler ve Fâtımîler dönemindeki rolü ve etkisi gün yüzüne çıkarılmaya çalışılmıştır.