Şâfiî usûlünde hadis/sünnet -Ebû İshâk eş-Şîrâzî (V. 476/1083) örneği-

Abstract

Hz. Peygamber'in sünneti sahih bir şekilde tespit etmek, maksadını uygun biçimde anlamak ve nesilden nesile ulaştırmak, İslam âlimlerinin en temel gayelerinden biri olmuştur. Bu anlamda, sünnetin tespitine yönelik çalışmalar içinde hadis ilmi her zaman merkezi bir yer tutmuştur. Bu çalışmada, Şâfiî usûlcüsü olan Ebû İshâk eş-Şîrâzî'nin hadis ve sünnet anlayışı, onun usûle dair telif ettiği eserleri çerçevesinde incelemiştir. Bu incelemede, ona göre haber ve kısımları, mütevâtir ile âhâd haberlerin kabul şartları ve reddedilme nedenleri ele alınmıştır. Şîrâzî, haber ve sünnet kavramları etrafında gelişen tartışmalara katılarak, genellikle Şâfiî mezhebinin görüşlerini aklî ve naklî delillerle savunmuştur. Karşıt görüşlerin delillerini de tenkit süzgecinden geçirerek aklî ve naklî delillerle eleştirmiştir. Şîrâzî'nin eleştirileri ağırlıklı olarak Hanefî mezhebine yönelik olmakla birlikte, Mâlikî, Mu'tezile, Zâhirî, muhaddisler ve diğer bazı mezheplere dair görüşleri tenkit edilmiştir. Şîrâzî'nin haber ve sünnet anlayışına ilişkin ortaya koyduğu görüşler, genel hatlarıyla muhaddislerin yaklaşımıyla paraleldir. Bununla birlikte bazı noktalarda dikkate değer farklılıklara da rastlanır. Nitekim muhaddislerin genelinin aksine hadis rivayetinin bir ücret karşılığında yapılmasını caiz görmüştür. Tezimiz giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Girişte araştırmanın konusu, önemi, amacı, yöntemi, kaynakları ve Şîrâzî'nin hayatı ile ilmî kişiliği ek alınmıştır. Birinci bölümde Şîrâzî'nin haber anlayışı ve bu çerçevede ele aldığı meselelere yer verilmiştir. İkinci bölümde Şîrâzî'nin râvî, rivâyet ve mervî ile ilgili görüşleri incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise Şîrâzî'nin sünnet anlayışı ve ilgili konular analiz edilmiştir. Sonuç bölümünde de çalışmada ulaşılan tespitlere yer verilmiştir.

One of the primary aims of Islamic scholars has been to authentically determine the Sunnah of the Prophet Muhammad, to understand its intent correctly, and to transmit it faithfully across generations. In this context, the science of ?ad?th has consistently occupied a central place in scholarly efforts to authenticate and preserve the Sunnah. This dissertation explores the ?ad?th and Sunnah conception of the Sh?fi?? legal theorist Ab? Is??q al-Sh?r?z? within the scope of his works on legal theory (u??l al-fiqh). It investigates his classification of transmitted reports (khabar) into mutaw?tir and ???d, the conditions he proposed for their acceptance, and the reasons for their rejection. Al-Sh?r?z? defended the Sh?fi?? school's positions using both rational and textual evidence and responded to opposing views—primarily from the ?anaf? school, but also from the M?lik?, Mu?tazil?, ??hir? schools, and the mu?addith?n—through detailed critique. Although al-Sh?r?z?'s perspective on reports and Sunnah largely aligns with the traditional views of the ?ad?th scholars, there are some notable differences. For example, unlike the majority of ?ad?th scholars, he permitted the transmission of ?ad?th in exchange for payment. The dissertation consists of an introduction, three main chapters, and a conclusion. The introduction discusses the research's topic, significance, objectives, methodology, sources, and presents the life and scholarly profile of al-Sh?r?z?. The first chapter examines his understanding of khabar and related issues. The second chapter focuses on his views concerning narrators (r?w?s), narration (riw?yah), and the content transmitted (marw?). The third chapter analyzes his approach to the Sunnah and related legal and theological issues. The conclusion presents the main findings of the study.