Kate Chopin’in Uyanış eserinde kadının temsiliyeti ve Türkçe çevirilerinin karşılaştırmalı incelemesi

Abstract

1800’lü yılların sonlarında Kate Chopin tarafından yazılan Uyanış, ele aldığı tartışmalı konular sebebiyle yayınlandığı dönemde oldukça eleştirilmiş bir romandır. Chopin’in diğer eserleriyle birlikte tarihin tozlu raflarına kaldırılan Uyanış, 1960’larda yeniden keşfedilmesiyle günümüzde yalnızca feminist edebiyatın değil tüm dünya edebiyatının klasik eserlerinden sayılmaktadır. İşlediği konuları çoğunlukla Louisiana Kreol kültüründen seçen Chopin genel olarak, kendi benliklerini bulmak ve bireyselliklerini vurgulamak için mücadele eden kadın karakterlere yazınında yer vermiştir. Uyanış’ın başkahramanı Edna Pontellier tam da böyle bir karakterdir ve eserin adındaki uyanışı gerçek anlamıyla yaşayarak farkında olmadan kendi kimliğini keşfetme yoluna girer. Edna’nın yaşadığı psikolojik, bireysel ve cinsel uyanış, Chopin’in bu eserinin eleştiri almasının temel sebebidir. Edna her ne kadar bağımsızlığını bulmaya çalışsa da hem toplumun kendisinden beklediği ‘kadınlık’ görevleri hem de ailesi ve arkadaşlarının sert tepkileri sebebiyle toplumsal baskı ile kısıtlanmaktadır. 19. yüzyılda kadın hakları ile ilgili söylemler büyük bir değişime uğramıştır ancak toplumdaki egemen düşünce, kadının yerinin daima evi olduğu yönündedir. Bu araştırmanın amacı, Uyanış eserinde işlenen kadın hakları söylemini çözümlemek ve eserin hem kaynak metninde hem de Necla Aytür, Burcu Şahinli ve Suat Ertüzün tarafından gerçekleştirilen üç Türkçe çeviride bu söylemin dilsel özelliklerini incelemektir. Kaynak metnin incelenmesinde Norman Fairclough’un öne sürdüğü söylem çözümlemesi bileşenlerinden metinlerarasılık, önsayıltı ve olumsuzlama temel alınmış, çevirilerin çözümlenmesinde ise kaynak metin ile seçilen hedef metinler arasındaki farklılıklar, Sündüz Öztürk Kasar tarafından geliştirilen Çeviride Anlam Evrilmesi Dizgeselliği üzerinden değerlendirilmiştir.