Suriyeli Çocukların Türk Eğitim Sistemine Entegtrasyonunun Desteklenmesi Projesi'ne (PİKTES) dönük bir inceleme (Öğretmen, veli, öğrenci görüşleri çerçevesinde)

Abstract

Tarih boyunca savaş, tabiî afaetler, ticaret ve seyahat gibi sebeplere binaen küçük veya büyük çapta birçok göç yaşanmıştır. Bu durumlardan biri de 2011 yılında Suriye'de başgöstermiş ve yine aynı yıl başlayan iç savaş, kısa sürede kitlesel bir göçe dönüşmüştür. Bu göçler neticesinde Türkiye, milyonlarca Suriyeli mülteciye ev sahipliği yapan ve dünyanın en fazla mülteci barındıran ülkelerinden biri konumuna gelmiştir. Söz konusu mültecilerin barınma, sağlık, güvenlik gibi temel ihtiyaçlarının yanında eğitim öğretim ihtiyaçaları için de gerekli tedbirler alınmıştır. Öncelikli olarak Suriyeli göçmenleri ve buna paralel olarak tüm mültecileri konu alan birçok çalışma ve araştırma yapılmıştır. Bu çalışmalardan biri de bu araştırmadır. Söz konusu bu çalışmanın amacı, Suriyeli çocukların Türk eğitim sistemine uyumunu desteklemek amacıyla yürütülen PIKTES (Suriyeli Çocukların Türk Eğitim Sistemine Entegrasyonunun Desteklenmesi Projesi) Projesi'ni öğretmen, veli ve öğrenci görüşleri çerçevesinde incelemek ve öğretmenlerin mülteci/geçici koruma altındaki öğrencilere yönelik tutum düzeylerini belirlemektir. Araştırmada karma yöntem yaklaşımı kapsamında iç içe gömülü desen kullanılmıştır. Nitel veri birincil, nicel veri destekleyici konumdadır. Çalışma grubu, nitel bölümde amaçlı örnekleme yöntemiyle belirlenen 62 katılımcıdan (19 öğretmen, 21 veli, 22 öğrenci); nicel bölümde ise 142 PIKTES öğretmeninden oluşmaktadır. Veriler, PIKTES'in uygulandığı illerden 2023-2024 öğretim yılında toplanmıştır. Nitel veri toplama sürecinde yarı yapılandırılmış görüşme formları, nicel veri toplama sürecinde ise Sağlam ve Kanbur (2017) tarafından geliştirilen Mülteci Öğrencilere Yönelik Tutum Ölçeği (MÖTÖ) kullanılmıştır. Ölçeğin bu araştırmadaki Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı .90 olarak hesaplanmıştır. Nitel veriler betimsel analiz ve içerik analizi teknikleriyle; nicel veriler ise betimsel istatistikler, bağımsız örneklem t-testi ve MANOVA ile analiz edilmiştir. Bulgular şu sonuçları ortaya koymaktadır: (1) Projenin yapısal değerlendirmesinde, hizmet içi eğitimlerin büyük ölçüde alan uzmanları tarafından verildiği ancak uygulamaya dönük içeriklerin yetersiz kaldığı, materyallerin zamanında ulaşmadığı ve coğrafi kapsamın sınırlı olduğu belirlenmiştir. (2) Öğretmenler, lisans eğitimlerini yabancılara Türkçe öğretimi açısından yetersiz bulmakta, fiziksel ve teknolojik altyapı eksikliklerinden şikâyet etmekte ve istihdam güvencesizliği konusunda kaygı taşımaktadır. (3) Veliler, dil bariyeri nedeniyle okul ile iletişim güçlüğü yaşamakta ancak projenin, çocuklarının Türkçe öğrenmesine ve akademik başarısına olumlu katkı sağladığını ifade etmektedir. (4) Öğrenciler, dil kaynaklı akademik güçlükler ve sosyal uyum sorunları yaşamakla birlikte projenin diğer derslerini olumlu etkilediğini belirtmektedir. (5) Öğretmenlerin mülteci/geçici koruma altındaki öğrencilere yönelik tutumları genel olarak orta ve üst düzeyde olumlu bulunmuş; kadın öğretmenlerin uyum boyutunda, deneyimli öğretmenlerin yeterlik boyutunda ve kültürlerarası eğitim almış öğretmenlerin tüm boyutlarda anlamlı düzeyde daha olumlu tutum sergilediği belirlenmiştir. Neticede PIKTES'in Suriyeli çocukların eğitime entegrasyonunu desteklemede önemli bir işlev gördüğü ancak öğretmen istihdamı, hizmet içi eğitimlerin niteliği, kaynak yönetimi ve veli katılımı konularında iyileştirmelere ihtiyaç duyulduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma bulguları doğrultusunda politika yapıcılara, uygulayıcılara ve araştırmacılara yönelik öneriler sunulmuştur.Throughout history, numerous migrations, both large and small, have occurred due to reasons such as war, natural disasters, trade, and travel. One such situation arose in Syria in 2011, and the civil war that began that same year quickly turned into a mass migration. As a result of these migrations, Turkey became one of the countries hosting the largest number of Syrian refugees in the world. Measures have been taken to address the basic needs of these refugees, such as housing, health, and security, as well astheir educational needs. Many studies and research have been conducted, primarily focusing on Syrian migrants and, consequently, on all refugees. This research is one such study. The aim of this study is to examine the PIKTES (Project for Supporting the Integration of Syrian Children into the Turkish Education System) Project, which aims to support the adaptation of Syrian children to the Turkish education system, within the framework of teacher, parent, and student opinions, and to determine the attitudes of teachers towards refugee/temporary protection students. The research employs a mixed-methods approach with an embedded design. Qualitative data is primary, while quantitative data is supporting. The study group consisted of 62 participants (19 teachers, 21 parents, 22 students) selected by purposive sampling in the qualitative section; and 142 PIKTES teachers in the quantitative section. Data were collected from the provinces where PIKTES was implemented during the 2023-2024 academic year. Semi-structured interview forms were used in the qualitative data collection process, and the Refugee Students Attitude Scale (RSAS) developed by Sağlam and Kanbur (2017) was used in the quantitative data collection process. The Cronbach Alpha reliability coefficient of the scale in this research was calculated as .90. Qualitative data were analyzed using descriptive analysis and content analysis techniques; quantitative data were analyzed using descriptive statistics, independent samples t-test, and MANOVA. The findings reveal the following results: (1) In the structural evaluation of the project, it was determined that in-service trainings were largely given by field experts, but the application-oriented content was insufficient, materials did not arrive on time, and the geographical scope was limited. (2) Teachers find their undergraduate education insufficient in terms of teaching Turkish to foreigners, complain about deficiencies in physical and technological infrastructure, and express concern about job insecurity. (3) Parents experience communication difficulties with the school due to the language barrier, but state that the project has positively contributed to their children's Turkish language learning and academic success. (4) Students experience language-related academic difficulties and social adaptation problems, but state that the project has positively affected their other subjects. (5) Teachers' attitudes towards refugee/temporary protection students were generally found to be moderately and highly positive; it was determined that female teachers showed significantly more positive attitudes in the adaptation dimension, experienced teachers in the competence dimension, and teachers who received intercultural training in all dimensions. In conclusion, it was determined that PIKTES plays an important role in supporting the integration of Syrian children into education, but improvements are needed in teacher employment, the quality of in-service training, resource management, and parental participation. Based on the research findings, recommendations are presented to policymakers, practitioners, and researchers.