Toprak düzenleyici ve organomineral gübre uygulamalarının lavanta (Lavandula intermedia L.) bitkisinin agronomik özelliklerine ve uçucu yağ oranı üzerine etkisinin belirlenmesi

Abstract

Bu araştırma, farklı toprak düzenleyici (kontrol, biyokömür ve zeolit) ile organomineral gübre uygulamalarının lavandin (Lavandula × intermedia Emeric ex Loisel.) bitkisinin bazı agronomik özellikleri, verim unsurları ve uçucu yağ özellikleri üzerine etkilerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırma, 2024 yılında Siirt ili Kurtalan ilçesinde bulunan ve 2019 yılında tesis edilmiş lavandin plantasyonunda gerçekleştirilmiştir. Deneme, tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak kurulmuş; ana parsellere toprak düzenleyiciler (kontrol, biyokömür ve zeolit), alt parsellere ise organomineral gübre dozları (0, 3, 6, 9 ve 12 kg/da) yerleştirilmiştir. Araştırmada bitki boyu, kanopi çapı, başaklı sap uzunluğu, çiçek başağı uzunluğu, başakta küme sayısı, başakta çiçek sayısı, taze dallı çiçek verimi, kuru dallı çiçek verimi, çiçek verimi, uçucu yağ oranı ve uçucu yağ verimi incelenmiştir. Araştırma sonuçları, organomineral gübre uygulamalarının lavandinin büyüme, verim ve verim unsurları üzerinde belirgin olumlu etkiler oluşturduğunu göstermiştir. İncelenen özelliklerin büyük çoğunluğunda en yüksek değerler 6 kg/da organomineral gübre uygulamasından elde edilmiştir. Bu dozda bitki boyu 96,3 cm, kanopi çapı 160,8 cm, başaklı sap uzunluğu 24,47 cm, çiçek başağı uzunluğu 11,98 cm, başakta küme sayısı 9,83 adet, başakta çiçek sayısı 64,28 adet, taze dallı çiçek verimi 831,22 kg/da, kuru dallı çiçek verimi 470,66 kg/da, çiçek verimi 160,44 kg/da ve uçucu yağ verimi 0,546 L/da olarak belirlenmiştir. Buna karşılık uçucu yağ oranı % 3,43-3,79 arasında değişmiş ve organomineral gübre dozları ile toprak düzenleyici uygulamalarının bu özellik üzerine etkisi istatistiksel olarak önemli bulunmamıştır. Kanopi çapı ve başaklı sap uzunluğu dışında incelenen özelliklerde toprak düzenleyiciler arasında istatistiksel olarak önemli farklılık belirlenmemiştir. Ayrıca toprak düzenleyici x organomineral gübre interaksiyonu tüm özellikler bakımından önemsiz bulunmuştur. Sonuç olarak, araştırma koşullarında lavandin yetiştiriciliğinde 6 kg/da organomineral gübre uygulamasının bitki gelişimi, verim ve uçucu yağ verimini artırması bakımından optimum uygulama olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte, araştırmanın tek yıllık olarak yürütülmüş olması nedeniyle, elde edilen bulguların farklı yıllar ve ekolojik koşullarda gerçekleştirilecek çalışmalarla desteklenmesinin yararlı olacağı düşünülmektedir.This study was conducted to determine the effects of different soil conditioners (control, biochar, and zeolite) and organomineral fertilizer applications on some agronomic characteristics, yield components, and essential oil properties of lavandin (Lavandula × intermedia Emeric ex Loisel.). The experiment was carried out in 2024 in a lavandin plantation established in 2019 in Kurtalan district of Siirt Province, Türkiye. The experiment was arranged in a split-plot design based on a randomized complete block design with three replications. Soil conditioners (control, biochar, and zeolite) were assigned to the main plots, while organomineral fertilizer doses (0, 3, 6, 9, and 12 kg/da) were assigned to the subplots. The evaluated traits included plant height, canopy diameter, flowering stem length, flower spike length, number of flower clusters per spike, number of flowers per spike, fresh flowering stem yield, dry flowering stem yield, flower yield, essential oil content, and essential oil yield. The results demonstrated that organomineral fertilizer applications had significant positive effects on the growth, yield, and yield components of lavandin. For most of the evaluated traits, the highest values were obtained from the application of 6 kg da⁻¹ organomineral fertilizer. At this dose, plant height, canopy diameter, flowering stem length, flower spike length, number of flower clusters per spike, number of flowers per spike, fresh flowering stem yield, dry flowering stem yield, flower yield, and essential oil yield reached 96,3 cm, 160,8 cm, 24,47 cm, 11,98 cm, 9,83, 64,28, 831,22 kg/da, 470,66 kg/da, 160,44 kg/da, and 0,546 L/da, respectively. In contrast, essential oil content ranged from 3,43% to 3,79%, and neither organomineral fertilizer doses nor soil conditioner applications had a statistically significant effect on this trait. Except for canopy diameter and flowering stem length, no statistically significant differences were observed among soil conditioner treatments for the evaluated characteristics. Moreover, the soil conditioner x organomineral fertilizer interaction was not significant for any of the investigated traits. Consequently, under the conditions of this study, the application of kg/da organomineral fertilizer was determined to be the optimum dose for improving plant growth, yield, and essential oil yield in lavandin cultivation. However, since the study was conducted over a single growing season, further research under different years and ecological conditions is recommended to validate these findings.