BİLGİSAYARLI GÖRÜ DESTEKLİ KENTSEL KORUMA: SİİRT TARİHİ KENT MERKEZİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Abstract

Kentsel koruma disiplini, geleneksel yöntemlerin yoğun emek gerektiren, maliyetli ve zaman alıcı doğası nedeniyle, özellikle geniş ölçekli ve hızlı bozulma riski taşıyan tarihi alanlarda sürdürülebilir belgeleme sorunlarıyla karşı karşıyadır. Bu çalışmada, mimari mirasın belgelenmesi ve korunması süreçlerinde bilgisayarlı görü teknolojilerinin, özellikle derin öğrenme tabanlı anlamsal segmentasyon ve nesne algılama algoritmalarının kullanım potansiyeli ve sınırları Siirt Tarihi Kent Merkezi örneği üzerinden incelenmektedir. Araştırmanın temel amacı, "Açık Kelime Hazinesi" mimarisine dayanan Grounding DINO modeli kullanılarak, tarihi yapı yüzeylerindeki malzeme bozulmalarının otomatik tespit başarısını ölçmek ve bu dijital yaklaşımın koruma pratiğindeki karşılığını tartışmaktır. Siirt Tarihi Kent Merkezi’nden elde edilen 90 adetlik görsel veri seti üzerinde X-AnyLabeling aracı ile gerçekleştirilen analizler, bilgisayarlı görü modelinin özellikle derz boşalmaları ve sıva dökülmeleri gibi geometrik netliğe sahip hasarları tespit etmede yüksek başarı ve istatistiksel tutarlılık sergilediğini ortaya koymuştur. Ancak çalışmada aynı zamanda görüntü işleme teknolojilerinin "bağlamsal körlük" yaşadığı, ticari tabelalar ve metin içeren levhaların algoritma tarafından yapısal bir bozulma olarak algılandığı "halüsinasyon" vakaları da ortaya çıkmıştır. Bu bulgular, bilgisayarlı görü sistemlerinin otonom bir karar verici olmaktan ziyade, insan uzman denetimini zorunlu kılan "insan döngülü" bir karar destek mekanizması olarak konumlandırılması gerektiğini göstermektedir.