Klasik Türk Şiirinde “Neden Sonra” Redifli Gazeller Üzerine Bir Değerlendirme

Abstract

Şiirde ses ve ahenk açısından önem arz eden redif, anlam bakımından da beyitlerin birbiriyle olan ilgisini sağlar ve anlatımı kuvvetlendirir. Redif, klasik Türk şiirinde kafiyenin tamamlayıcısı ve zenginleştiricisidir. Bağlı bulundukları geleneğin içinde birçok kalıbı hazır bulan şairler, redif konusunda da hayli zengin bir mirasa sahiptirler. Çalışmamızda 14. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar yazılmış üç yüzün üzerinde divan ve mecmua taranmış ve ilk örneğine 17. yüzyılda rastlanan redifin toplamda 14 gazelde kullanıldığı belirlenmiştir. Tespit ettiğimiz redifler şu şekildedir: “[-den] sonra, ammâ neden sonra, bilür ammâ neden sonra.” Mevcut gazeller arasında redifi “[-den] sonra” şekliyle kullanan dokuz şair (Fehîm-i Kadîm, İshak-zâde Zuhûrî, Mezâkī, Şûhî Bengî-zâde, Vecîhî, Beylikçi İzzet Bey, Kânî, Kâtib-zâde Sâkıb, Mirzâ-zâde Mehmed Sâlim); “ammâ neden sonra” şekliyle kullanan dört şair (Ahmed Nâmî, Âşık Ömer, Hafız Mehmet Tahir Efendi, Benderli Cesârî); “bilür ammâ neden sonra” formuyla kullanan bir şair (Feyzî Efendi) tespit edilmiştir. Çalışmanın amacı, aynı redifi kullanan şairlerin birbirinden şekil ve içerik olarak ne kadar etkilediklerini veya etkilendiklerini ortaya koymaktır. Tarafımızdan tespit edilen gazeller şekil ve içerik açısından incelenmiş; klasik Türk şiiri geleneğinde hayıflandığı, özlemini çektiği veya vaktinin geçtiğini düşündüğü gibi durumlar hakkında beyitler üzerinden çıkarımlarda bulunulmuştur. Ayrıca şairlerin ruh hâllerinin daha iyi anlaşılabilmesi ve vaktinde elde edilemeyen mutluluğun nedeninin görülebilmesi için şairler, âşık/kul ilişkisi içinde değerlendirilmeye çalışılmıştır. Çalışmada ayrıca tespit edilen gazellerin künye bilgileri ve matla beyitleri tablo halinde gösterilmiştir. Metin merkezli bu çalışmada redifi esas alan bir araştırma yöntemi kullanılmıştır.