Ebu Sa'd Abdurrahman en-Nîsâburî ve kelam anlayışı

Abstract

Bu çalışmada hicri beşinci yüzyılda yaşayan ve Nizâmiyye medreselerinde Mütevellî olarak görev yapmış olan Ebû Sa'd Cemâlüddîn Abdurrahmân b. Me'mûn b. Alî el-Mütevellî en-Nîsâbûrî'nin kelam anlayışı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Müellifin görüşleri tespit edilirken el-?unye fî u?ûli'd-dîn adlı kelam eserinden faydalanılmıştır. Çalışmamız giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde tezin konusu, amacı, yöntemi ve kaynakları ele alınmış, Mütevellî'nin ilmi kişiliği ve kelâmcılığına kısaca değinilmiştir. Birinci bölümde Mütevellî'nin hayatı ilmi kişiliği ve düşünce yapısı üzerinde kısaca durulmuştur. İkinci bölümde bilgi konusunda ki görüşlerine, delil ve nazar anlayışına değinilmiştir. Üçüncü bölümde ulûhiyet anlayışı genel olarak sıfatlar, iman, rü'yetullah, insan fiilleri ve ilahiyata dair diğer meseleler vb. başlıklar üzerinden işlenmiştir. Dördüncü bölümde nübüvvet anlayışı irdelenerek kelâmî görüşleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Beşinci bölümde ahiret bahislerine ve bu konuda yapmış olduğu eleştirilere değinilmiştir. Altıncı bölümde imamet ile alakalı bahislerine yer verilmiş halife olacak kişide bulunması gereken özelliklere değinilmiştir. Sonuç bölümünde Mütevellî'nin görüşlerinin genel değerlendirilmesi yapılmış, ulaşılan bulgularla kelâm ilmindeki konumu tespit edilmeye gayret edilmiştir.

This study aims to present the theological (kal?m) thought of Ab? Sa?d Jam?l al-D?n ?Abd al-Ra?m?n b. Ma?m?n b. ?Al? al-Mutawall? al-N?s?b?r?, who lived in the fifth century AH and served as a mutawall? in the Ni??miyya madrasas. In identifying the author's views, his theological work al-Ghunya f? u??l al-d?n has been utilized as the primary source. The study consists of an introduction, six chapters, and a conclusion. In the introduction, the subject, aim, method, and sources of the thesis are discussed, and Mutawall?'s scholarly personality and role as a theologian are briefly addressed. The first chapter provides a concise account of Mutawall?'s life, scholarly character, and intellectual framework. The second chapter examines his views on knowledge, evidence, and the concept of rational inquiry (na?ar). The third chapter deals with his understanding of divinity, addressing issues such as divine attributes, faith, the beatific vision (ru?yat All?h), human acts, and other theological matters. The fourth chapter analyzes his conception of prophethood, with the aim of identifying his theological positions on this subject. The fifth chapter focuses on eschatological issues and the criticisms he advanced in this context. The sixth chapter addresses his discussions on the imamate, including the qualifications required of a caliph. In the conclusion, a general evaluation of Mutawall?'s views is presented, and an effort is made to determine his position within the discipline of kal?m based on the findings of the study.