Fen bilimleri öğretmenlerinin iklim değişikliğine ilişkinfarkındalık düzeylerinin incelenmesi: Batman ili örneği

Abstract

İklim değişikliği, insanlığın daha önce karşılaşmadığı riskleri barındıran, çözümünün yine insanlara bağlı olduğu ampirik bir toplumsal sorundur. Bu bağlamda, gelecek nesilleri yetiştiren fen bilimleri öğretmenlerinin iklim değişikliğine ilişkin farkındalık düzeylerinin belirlenmesi büyük bir öneme sahiptir. Buradan hareketle tasarlanan bu araştırmanın amacı, Batman ilinde görev yapan fen bilimleri öğretmenlerinin iklim değişikliği konusundaki farkındalık düzeylerini belirlemek ve bu farkındalıkları çeşitli değişkenler açısından incelemektir. Araştırma, önce nicel ardından nitel verilerin toplanıp analiz edildiği karma yöntem desenlerinden "açıklayıcı sıralı desene" göre gerçekleştirilmiştir. Nicel aşamada veri toplama aracı olarak "İklim Değişikliği Farkındalık Ölçeği" kullanılmış ve iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır. Nitel verilerde ise uzman görüşüyle geçerliği sağlanan ve araştırmacı tarafından geliştirilen "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" uygulanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Batman ilinde görev yapan ve kolay örnekleme yöntemiyle belirlenen 97 fen bilimleri öğretmeni oluşturmaktadır. Nicel verilerin analizinde bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizi ANOVA ve Pearson Korelasyon analizi kullanılırken; nitel veriler içerik analiziyle çözümlenmiş ve katılımcılar "Ö1, Ö2 …" şeklinde kodlanmıştır. Araştırma bulguları; öğretmenlerin genel farkındalıkları ile ölçeğin "Epistemik İnançlar", "Bilgi ve Farkındalık Düzeyi", "Çevreye Yönelik Tutum", "Belirsizlik İnançları" ve "Çevre Dostu Davranışlar" boyutlarının; cinsiyet, mesleki deneyim ve çevre dersi alma değişkenlerine göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermediğini ortaya koymuştur. Buna karşılık öğretmenlerin "Belirsizlik İnançları", "Epistemik İnançlar" ve "Bilgi ve Farkındalık Düzeyi" boyutları arasında anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Bu sonuçlar doğrultusunda, öğretmenlerin farkındalık ve davranış boyutlarını bütüncül olarak geliştirebilmek adına uygulamalı çevre eğitimi projelerinin artırılması ve kapsamlı hizmet içi eğitimlerin düzenlenmesi önerilmektedir.

Climate change is a significant societal issue that humanity is currently facing, and its solution largely depends on human behavior. In this context, determining the climate change awareness levels of science teachers, who are responsible for educating future generations, is of great importance. The aim of this study is to determine the climate change awareness levels of science teachers working in the province of Batman and to examine these levels in terms of various variables. The study was conducted using an explanatory sequential mixed-methods design. In the quantitative phase, the "Climate Change Awareness Scale" was used as the data collection instrument, and its reliability was tested using internal consistency coefficients. In the qualitative phase, data were collected through a semi-structured interview form developed based on expert opinions. The study group consisted of 97 science teachers working in Batman province during the 2023–2024 academic year, selected through convenience sampling. For quantitative data analysis, the independent samples t-test, one-way ANOVA and Pearson correlation analysis were employed. Qualitative data were analyzed using content analysis, and participants were coded as "T1, T2, etc.". The findings of the study revealed that teachers' overall awareness and the dimensions of the scale, namely "Epistemic Beliefs," "Level of Knowledge and Awareness," "Attitudes Toward the Environment," "Uncertainty Beliefs," and "Environmentally Friendly Behaviors," did not differ statistically significantly according to gender, professional experience, or having taken an environmental course. In contrast, significant relationships were identified among teachers' "Uncertainty Beliefs," "Epistemic Beliefs," and "Level of Knowledge and Awareness." Based on these results, it is recommended that practice-based environmental activities be increased and integrated into the curriculum.