Siirt Deniz Yıldızı Rehabilitasyon Merkezi'nde Bitkisel Peyzaj Tasarımı ve Duvar Sanatıyla Terapötik Mekânsal İyileştirme

Abstract

Rehabilitasyon merkezlerinde kullanıcıların psikososyal iyilik hâlini destekleyen mekânsal düzenlemeler, son yıllarda hem sağlık hem de Peyzaj Mimarlığı alanında önem kazanan bir araştırma konusudur. Doğal unsurlar ile sanatsal uygulamaların bir arada kullanılmasıyla oluşturulan terapötik ortamlar, özellikle özel gereksinimli bireylerin duygusal, bilişsel ve sosyal gelişimlerine çok yönlü katkılar sağlamaktadır. Bu bağlamda, çalışmada Siirt Deniz Yıldızı Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi’nde gerçekleştirilen iç mekân duvar resmi uygulaması ile dış mekâna yönelik bitkisel peyzaj tasarımı ele alınmıştır. Çocukların katılımıyla gerçekleştirilen el izi ve ağaç motifi gibi sanatsal müdahaleler, kullanıcı katılımını ve mekâna aidiyet duygusunu güçlendirmiştir. Dış mekân için önerilen bitkisel peyzaj tasarımında ise, düşük bakım gerektiren, aromatik ve duyusal etki yaratan bitki türleri tercih edilerek sürdürülebilir ve terapötik özellikte bir bahçe modeli oluşturulmuştur. Elde edilen bulgular, rehabilitasyon alanlarında fiziksel çevrenin iyileştirilmesine yönelik düzenlemelerin, çocukların duygusal, bilişsel ve sosyal gelişimlerini destekleyen çevresel senaryolar kurgulanmasında yol gösterici olabileceğini ortaya koymaktadır. Bu tür uygulamaların, özel eğitim ortamlarında kapsayıcı ve destekleyici mekân tasarımı açısın-dan örnek teşkil etmesi ve yaygınlaştırılması önerilmektedir.

Spatial arrangements that support the psychosocial well-being of users in rehabilitation centers have become a significant research focus in both health and landscape architecture fields in recent years. Therapeutic environments that integrate natural elements with artistic interventions offer multifaceted contributions to the emotional, cognitive, and social development of individuals with special needs. This study examines an interior wall mural and an exterior planting design implemented at the Siirt Deniz Yıldızı Special Education and Rehabilitation Center. Artistic applications such as handprints and tree motifs created with the participation of children have enhanced user engagement and strengthened their sense of belonging to the space. In the proposed planting design for the outdoor area, low-maintenance, aromatic, and sensory plant species were selected to create a sustainable and therapeutic garden model. The findings indicate that spatial arrangements designed to improve the physical environment of rehabilitation settings can effectively support children’s emotional, cognitive, and social development. It is recommended that such practices be used as models and widely implemented to promote inclusive and supportive design approaches in special education environments.