Makro Politik Çerçevelerde Kadın: Türkiye’de Kalkınma Planları ve Hükümet Programlarının Toplumsal Cinsiyet Perspektifinden İncelenmesi (1963–2025)

Abstract

Bu çalışma, 1963–2025 döneminde Türkiye'nin makro ölçekli politika belgelerinde kadın temsilini ve bunun mekânsal planlamaya yansımalarını incelemektedir. On iki Beş Yıllık Kalkınma Planı, altmış yedi Hükümet Programı ve sekiz Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı; nitel doküman analizi, içerik analizi ve eleştirel söylem analizi yöntemleriyle, toplumsal cinsiyet ana akımlaştırma literatüründen türetilen üç düzeyli sınıflandırma çerçevesinde —cinsiyet körü, cinsiyet farkındalıklı ve cinsiyet duyarlı—ele alınmıştır. Bulgular, politika söyleminin cinsiyet duyarlılığına doğru ilerlediğini ancak söylemsel gelişme ile yapısal dönüşümün birbirinden sistematik biçimde kopuk kaldığını ortaya koymaktadır. Uygulama açığını yeniden üreten dört yapısal mekanizma tespit edilmiştir: bağlayıcı izleme mekanizmalarının yokluğu, plan-program zamansal uyumsuzluğu, yıllık programlardaki tematik süreksizlik ve tanımsız kurumlar arası koordinasyon. Uluslararası sözleşmeler sürekli kurumsal itici güçler olarak değil, aralıklı söylemsel tetikleyiciler olarak işlev görmüştür. Çalışma, Türkiye'nin tüm planlı kalkınma dönemine yönelik ilk uzun soluklu karşılaştırmalı çerçeveyi sunmaktadır.