Şeyh Muhammed Kâzım ve fıkhî görüşleri

Abstract

Tez çalışmamız, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçiş döneminde her iki dönemin zorluklarına şahitlik eden ve ilim dünyasının önemli simalarından biri olan Şeyh Muhammed Kâzım'ın hayatı, ilmî kişiliği ve eserleri üzerine yapılmıştır. Şeyh Muhammed Kâzım, yaşadığı dönemde sahip olduğu ilmî birikim ve yetiştirdiği talebelerle dikkat çekmiş, özellikle fıkıh alanındaki çalışmalarıyla öne çıkmıştır. Tezin ana eksenini, müellifin "Cevâhirü'l-?ulûmi'l-Kâzımiye" adlı eserinin fıkıh bölümü oluşturmaktadır. Bu bölümde yer alan fetvalar detaylı şekilde incelenmiş, fetvaların dayandığı klasik fıkıh kaynakları tespit edilmiştir. Çalışmanın ilk bölümünde Şeyh Muhammed Kâzım'ın biyografisi ele alınmış, eğitim hayatı, hocaları, ilmî çevresi ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. Bu bağlamda onun yaşadığı dönemin ilmî atmosferi de göz önünde bulundurularak, şahsiyetinin fıkıh ilmindeki yeri değerlendirilmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde "Cevâhirü'l-?ulûmi'l-Kâzımiye" adlı eserin fıkıh bölümüne ağırlık verilmiştir. Bu bölümde öncelikle müellifin fıkıh ve usul anlayışı ile fetva metodu genel hatlarıyla ortaya konmuştur. Müellifin eserinde yer alan fetvalar sistematik bir şekilde tasnif edilmekle beraber, eserdeki fıkhî görüşleri; ibâdât, mu'âmelât ve müteferrik meseleler olmak üzere üç ana başlık altında sistematik bir şekilde incelenmiştir. Her bir fetvanın hangi fıkıh meselesine dair olduğu ve dayandığı kaynaklar belirlenmiştir. Kaynaklar arasında Hanefî mezhebine ait bazı klasik fıkıh metinleri de yer almaktadır. Bu tez, Şeyh Muhammed Kâzım gibi önemli bir âlimin ilmî mirasını ve fıkhî görüşlerini gün yüzüne çıkarmayı hedeflemektedir.

This thesis presents a scholarly examination of the life, intellectual profile, and works of Shaykh Mu?ammad K??im, a prominent figure in the Islamic scholarly tradition who lived through the transformative period from the Ottoman Empire to the early Turkish Republic. Bearing witness to the challenges of both eras, Shaykh Mu?ammad K??im distinguished himself through his extensive knowledge and the students he trained, particularly in the field of Islamic jurisprudence (fiqh). The central focus of the study is the fiqh section of his work titled Jaw?hir al-?Ul?m al-K??imiyya. In this section, the fatwas (legal opinions) authored by Shaykh K??im are analyzed in depth. The classical fiqh sources underpinning these fatwas are identified, and the scholarly and methodological relationships between them are examined. The first chapter of the study provides a biographical overview of Shaykh Mu?ammad K??im, including details about his education, teachers, scholarly environment, and written works. In doing so, the intellectual context of his era is also considered, with particular attention to his position and significance within the field of Islamic jurisprudence. The second chapter focuses on the jurisprudential content of Jaw?hir al-?Ul?m al-K??imiyya. It begins with an overview of the author's methodology in issuing fatwas. The legal opinions within the work are classified thematically and studied under three primary categories: ?ib?d?t (acts of worship), mu??mal?t (transactions), and mutafarriq (miscellaneous issues). Each fatwa is analyzed in terms of the specific legal issues it addresses and the sources it draws upon, some of which belong to the classical ?anaf? legal tradition. This thesis aims to shed light on the intellectual legacy and jurisprudential approach of a prominent scholar such as Shaykh Mu?ammad K??im.