Bir Müfessir Olarak Hz. Âişe

Abstract

Hz. Âişe, gerek ilmi şahsiyeti gerekse müminler arasındaki konumu itibarıyla haklı bir şöhrete sahip olmuştur. O, pek çok ilim dalında olduğu gibi Kur’ân ilimleri alanında da ashab arasında temayüz etmiştir. Nitekim Hz. Âişe küçük yaşta babasından ve ailesinden dinlediği kadarıyla Kur’ân’ı ezberlemeye başlamış ve Hz. Peygamber henüz hayattayken hafız olan sahabîler arasına katılmıştır. Hz. Peygamber’le çok küçük yaşta evlenmesi, Kur’ân ilimleriyle daha yakından ilgilenmesinin yolunu açmış, bunun sonucunda Kur’ân vahyine şahit olarak ayetlerin nüzûl ortamına vakıf olmuştur. İlk kaynak olan Hz. Peygamber’den ayetlerin tefsiri ile ilgili pek çok açıklamayı öğrenmiş ve daha sonrakilere önemli bir miras olarak aktarmıştır. Kendine özel bir Mushaf edinmiş ve bu Mushaf’ta bazı ayetlerin açıklaması mahiyetinde notlar oluşturmuş, bu notlar da daha sonrakiler için önemli bir tefsir malzemesi haline gelmiştir. Kur’ân’ı tefsir ederken, onun bütünlüğünü gözetmeye büyük önem vermiş ve anlamadığı ayetleri öncelikle yine Kur’ân’a müracaat ederek anlama yoluna gitmiştir. Anlayamadığı bir kısım ayetleri de bizzat Hz. Peygamber’den sorarak öğrenmiş ve Kur’ân’ı Hz. Peygamber’den öğrendiği şekilde anlamlandırmaya ve yaşamaya gayret etmiştir. Vahiy ortamını ve nüzûl sebeplerini çok iyi bilmesi vesilesiyle, Kur’ân tefsirinde bu bilgileri de başarıyla kullanmıştır. Hz. Âişe tefsirde rey ve içtihat metodunu da kullanmaktan geri kalmamış, ayetleri akıl ve tefekkür süzgecinden geçirerek ulaştığı kanaati dile getirmekten çekinmemiştir. Hz. Âişe karşılaştığı olayları, duyduğu haberleri kimden gelirse gelsin hemen kabul etmemiş, onları sorgulamış, doğrusunu öğrenmek için gayret sarf etmiş, bu haberleri ve olayları Kur’ân’a ve onun canlı örneği olan Hz. Peygamber’in yorumlarına arz etmiş, böylece Kur’ân’ın ve Hz. Peygamber’in onay verdiği bilgileri gündemine almıştır. Akıl ve vahiy süzgecinden geçirmediği bilgiyle arasına daima belli bir mesafe koymuştur. Tefsirinde sosyal problemlerin çözümüne yönelik mesajları ön plana çıkarmış ve Kur’ân’ı yaşanan bir hayat kitabı haline getirmiştir. Bu yönüyle onu, ictimaî tefsir metodunu kullananların öncülerinden saymak asla yanlış olmayacaktır.