OSMANLI SONRASI BOSNA-HERSEK’TE YAPILAN BAZI BOŞNAKÇA KUR’ÂN ÇALIŞMALARI

Abstract

Kur’ân, Yüce Allah’ın insanlığa gönderdiği son mesajıdır. Bu son mesajın ilk muhatap kitlesinin Araplardan müteşekkil bulunması, onun Arapça nazil olmasını gerekli kılmıştır. Ancak Hz. Muhammed, diğer peygamberler gibi sadece belli bir döneme, belli bir kitleye gönderilmiş bir peygamber değildir. O, farklı bölgelerde yaşayan ve başka dilleri konuşan diğer insanlara da gönderilmiştir. İslam dinini se-çen farklı dilleri konuşan insanlar da bu son ilahî mesajı anlamak istediler. Bu insan-ların az bir kısmı, Arapça öğrenerek Kur’ân’ı anlamaya çalıştılar. Büyük bir kısmı ise Kur’ân’ı anlamaktan mahrum kaldılar ve sadece onun öğretilerini yaşamakla yetindiler. Bunun üzerine farklı dilleri konuşan âlimler, kendi dillerinde Kur’ân’ın meal ve tefsirini yazmaya başladılar. Kur’ân’ın meal ve tefsirlerinin yazıldığı dil-lerden biri de Bosna-Hersekli Müslümanların dili olan Boşnakçadır. Bosna-Hersek, uzun zaman Osmanlı hakimiyetinde kaldı. Bosna-Hersekli Müslümanlar, Osmanlı hakimiyetinde kaldıkları sürece Arapça ve Osmanlıca meal ve tefsirlerden yararlandılar ve Boşnakça çalışmalara pek ihtiyaç duymadılar. Ancak 19. asırda Bosna-Hersek, Avusturya-Macaristan imparatorluğunun işgaline maruz kalarak Osmanlı’dan koptu. Bu da Boşnakça meal ve tefsirleri daha fazla gerekli hale getirdi. Bunun üzerine Bosna-Hersekli Müslüman âlimler, kendi dillerinde Kur’ân’ın meal ve tefsirlerini yazmaya önem verdiler ve bu konuda bazı eserler meydana getirdiler. Müslüman âlimlerle birlikte oryantalistler de Boşnakça Kur’ân çalışmalarında bulundular ve bu dilde bazı mealler kaleme aldılar. Bu çalışmamızda Osmanlı sonrası Bosna-Hersek’te yapılan bazı Boşnakça Kur’ân çalışmalarını değerlendirmeye çalışacağız. Bosna-Hersek’te yazılan Boşnak-ça meal ve tefsirlere geçmeden önce Bosna-Hersek’in tarihi, etnik ve dinî yapısı ile ilgili özet bilgiler vermeye gayret edeceğiz. Daha sonra Osmanlı sonrası kaleme alınan bazı Boşnakça meal ve tefsirleri tanıtacağız. Her bir meal ve tefsiri tanıtırken ilgili eserlerin telif yöntemleri ve muhtevalarından bahsettikten sonra eserlerdeki olumlu ve olumsuz tarafları ortaya koymaya çalışacağız.