2010–2025 döneminde Türkiye'de binek araçlara uygulanan mali yükümlülüklerin mükellefler açısından algı analizi : Hatay ili örneği

Abstract

Bu çalışmanın temel amacı, 2010–2025 döneminde Türkiye'de binek araçlara uygulanan mali yükümlülüklerin mükellefler tarafından nasıl algılandığını ve bu algının araç satın alma, araç kullanımı, vergi adaleti, vergi sistemine güven ve vergiye gönüllü uyum üzerindeki etkilerini Hatay ili örneği üzerinden analiz etmektir. Bu kapsamda Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV), Özel Tüketim Vergisi (ÖTV), Katma Değer Vergisi (KDV), akaryakıt vergileri, zorunlu trafik sigortası, araç muayene ücretleri ve egzoz emisyon ölçüm bedelleri bütüncül biçimde ele alınmıştır. Çalışma, binek araç vergilendirmesini yalnızca kamu gelirleri ve mevzuat boyutuyla değil, mükelleflerin algı, tutum ve davranışları üzerinden değerlendirmesi bakımından literatüre katkı sunmaktadır. Türkiye'de araç vergilendirmesine ilişkin çalışmalar çoğunlukla vergi oranları, kamu gelirleri, otomotiv piyasası ve çevresel etkiler üzerine yoğunlaşırken, bu araştırma Hatay ili özelinde mükelleflerin mali yük ve vergi adaleti algısını ampirik verilerle incelemektedir. Araştırmanın uygulama kısmı, Hatay ilinde binek araç sahibi 400 katılımcıdan elde edilen anket verilerine dayanmaktadır. Veriler; demografik özellikler, araç bilgileri, mali yükümlülük algısı, vergi adaleti algısı ve davranışsal tutumlar çerçevesinde SPSS programı kullanılarak güvenilirlik, tanımlayıcı istatistik, korelasyon ve regresyon analizleriyle değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, katılımcıların MTV, ÖTV ve akaryakıt vergilerini yüksek ve zorlayıcı mali yükümlülükler olarak algıladıklarını göstermektedir. Vergi yükü algısı arttıkça vergi adaletine ve vergi sistemine duyulan güvenin azaldığı; araç satın alma ve kullanım kararlarının ise mali yüklerden önemli ölçüde etkilendiği belirlenmiştir. Bu sonuçlar, binek araçlara yönelik mali yükümlülüklerin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda algısal ve davranışsal sonuçlar doğurduğunu ortaya koymaktadır.The main objective of this study is to analyze how the financial obligations imposed on passenger vehicles in Türkiye during the 2010–2025 period are perceived by taxpayers, and how this perception affects vehicle purchase decisions, vehicle use, tax justice, trust in the tax system, and voluntary tax compliance, within the specific case of Hatay province. In this context, financial obligations associated with passenger vehicle ownership, including Motor Vehicle Tax (MTV), Special Consumption Tax (ÖTV), Value Added Tax (VAT), fuel taxes, compulsory traffic insurance, vehicle inspection fees, and exhaust emission measurement fees, are addressed from a holistic perspective. This study contributes to the literature by evaluating passenger vehicle taxation not only in terms of public revenues and legal regulations, but also through taxpayers' perceptions, attitudes, and behaviors. While studies on vehicle taxation in Türkiye generally focus on tax rates, public revenues, the automotive market, and environmental effects, this research empirically examines taxpayers' perceptions of financial burden and tax justice specifically in Hatay province. The empirical part of the research is based on survey data obtained from 400 participants who own passenger vehicles in Hatay. The data were analyzed within the framework of demographic characteristics, vehicle information, perception of financial obligations, perception of tax justice, and behavioral attitudes. Reliability analysis, descriptive statistics, correlation analysis, and regression analysis were conducted using the SPSS software package. The findings indicate that participants perceive Motor Vehicle Tax, Special Consumption Tax, and fuel taxes as high and burdensome financial obligations. As the perception of tax burden increases, trust in tax justice and in the tax system decreases; moreover, vehicle purchase and usage decisions are significantly affected by these financial burdens. These results reveal that the financial obligations imposed on passenger vehicles produce not only economic outcomes but also perceptual and behavioral consequences.