KahramanMuhammed Şerif2026-10-232026-10-2320262587-0882https://doi.org/10.31121/tader.1829255https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/1405403https://hdl.handle.net/20.500.12604/11782Kur’ân-ı Kerîm’in yirmi üç yıla yayılan tedricî nüzûl sürecini anlamlandırma çabası Mekkî-Medenî bil- gisinin tefsir ilminde merkezi bir çerçeve olarak teşekkül etmesini sağlamıştır. Bu bağlamda çalışmaNîşâbur tefsir ekolünün önemli temsilcilerinden biri olan İbn Habîb en-Nîsâbûrî’nin (ö. 406/1016) et- Tenzîl ve tertîbuhu adlı risâlesinin Mekkî-Medenî ilminin kavramsal ve terminolojik inşasındaki kurucu rolünü incelemektedir. Çalışmasöz konusu risâlenin müellife aidiyetinin tespitinüsha özelliklerimuh- tevası ve Mekkî-Medenî tasnifine dair sunduğu erken dönem verilerin değerlendirilmesine yoğunlaş- maktadır. Bu yönüyle yalnızca risâlenin yazma nüshaları ve tahkikleri ile bu eserden nakilde bulunan kaynakları kapsamaktadır. Çalışmadarisâlenin günümüze ulaşan yazma nüshalarından ortaya konan tahkik çalışmalarımuhtevanın farklı kaynaklardaki varyantlarımüellifin tefsirindeki ilgili atıflar ve li- teratürdeki iktibaslar mukayeseli bir okumaya tâbi tutulmuştur. Nitekim literatürde İbn Habîb en- Nîsâbûrî’nin et-Tenzîl ve tertîbuhu risâlesinin bu ilmin kavramsal ve terminolojik teşekkülündeki ku- rucu rolü yeterince müstakil biçimde incelenmemiştir. Bu çalışma söz konusu risâleyi hem metin kritiği hem de içerik analiziyle merkeze alarak Mekkî–Medenî ilminin oluşum sürecindeki yerini sistematik biçimde ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu yönüyle çalışmanın alana katkı sunması beklenmektedir. Çalışmanın temel bulgusuİbn Habîb’in risâlesinde Mekkî-Medenî konusunu diğer klasik dönem müel- liflerden çok daha ayrıntılı bir biçimde ele aldığı ve Mekkî-Medenî ile ilgili erken dönem rivayetleri sûre- lerin iniş sıralamasıMekkî-Medenîliği ihtilaflı sûreler ve Mekkî-Medenî sûrelerde istisnâ âyetler gibi sistemli başlıklar altında tasnif ettiğidir. Netice itibarıyla çalışmada et-Tenzîl ve tertîbuhu risâlesinin Mekkî-Medenî ilmini yalnızca tasnif eden bir kaynak olmadığıbilakis bu alanın kavramsal ve termino- lojik çerçevesinin oluşumuna katkı sunan kurucu bir metin niteliği taşıdığı sonucuna ulaşılmaktadır.trinfo:eu-repo/semantics/openAccessDin BilimiArticle101480503140540310.31121/tader.1829255