MUHAMMED BAHÎT EL-MUTΑΒNİN HAYAT HİKÂYESİ VE KUR’ÂN İKTİBÂSLARIN MÂHİYETİNE DAİR HÜSNÜ’L-BEYÂN FÎ İZÂLETİ BA‘Dİ ŞÜBEHİN VERADET ‘ALE’L-KUR’ÂN İSİMLİ RİSÂLESİNİN TAHLİLİ

Abstract

Kur’ân’ın bütünlüğünde serdedilen ilâhî iktibâsların mâhiyetine dair kaleme alınan ilk müstakil telif, Emîr Muhammed b. İsmâ‘îl es-San‘ânî’nin el-Îzâh ve’l-beyân fî tahkîki ‘ibârâti kasasi’l-Kur’ân isimli risâlesidir. Konuyla ilgili ikinci telif, bu makalede incelemeye konu edilen Muhammed Bahît el-Muti‘î’nin Hüsnü’l-beyân fî izâleti ba‘di şübehin veradet ‘ale’l-Kur’ân adlı eseridir. Bahît, son devir Osmanlı âlimlerinden olup Ehl-i sünnet ilim geleneğini harmanlayarak inceleyen, başta tefsir, fıkıh ve kelam olmak üzere birçok alanda toplamda otuz iki eser kaleme alarak muhtelif disiplinlerde ilmî rüştünü ispatlayan, ayrıca sekiz sene Mısır baş müftülüğü görevinde bulunan bir âlimdir. Kur’ân’ın anlatımında en fazla başvurulan üslûplarından biri olan “kâle” sîğasında Hz. Yakûb’a isnat edilen bir ilâhî iktibâsın aidiyetine dair kendisine yöneltilen sorudan hareketle bu risâleyi kaleme aldığını belirtmekte ve kelâm-ı mahkînin neliği meselesini soru-cevap usûlüyle muhtasar bir sunumla irdelemektedir. Birtakım ufuk açıcı değerlendirmeler içeren bu eserin herhangi bir akademik çalışmaya konu edilmediği müşâhede edilmektedir. Bu çalışmada, ilk olarak Bahît’in hayat hikâyesi incelenmekte, akabinde ilgili risâlede ilâhî iktibâsların mâhiyetine dair Bahît’in serdettiği konular ayrı başlıklar altında ele alınmakta, istidlâlde bulunduğu deliller önermelere dönüştürülmekte ve değerlendirmeye tabi tutulmaktadır.