Osmanlı Eğitim Modernleşmesi Bağlamında Maarif-i Umumiye Nizamnâmesi

Abstract

Osmanlı Devleti’nde eğitim alanındaki modernleşme çabaları 18. yüzyılda askeri okulların kurulmasıyla başlamış ve bu süreç III. Selim ve II. Mahmut Dönemi’nde belli bir ivme ve olgunluk kazanarak Tanzimat’a ulaşmıştır. Tanzimat reformları ülkenin idarisosyal ve ekonomik yapısında birtakım değişim ve dönüşümler meydana getirirken eğitim alanında da bu değişimler söz konusu olmuştur. Bu anlamda 1 Eylül 1869 tarihinde yürürlüğe giren Maarif-i Umumiye Nizamnâmesi Osmanlı eğitiminin Batılı standartlarda modernleştirilmesini amaçlayan bir girişim olarak dikkatleri çekmektedir. Elinizdeki araştırma1869’da yürürlüğe giren bu nizamnâme üzerinden Osmanlı eğitim sisteminde meydana gelen birçok değişim ve dönüşümü ya da başka bir ifadeyle eğitim modernleşmesinin hangi yasalidari ve hukuki çerçevede şekillendiğini açıklamayı amaçlamaktadır. Nizamnamenin hazırlanmasında Fransa başta olmak üzere Batılı devletlerin de etkisi söz konusu olmuştur. Diğer taraftan 19. yüzyıldaki Osmanlı eğitim sisteminin her kademesinde bu nizamnamenin etkilerine rastlanmaktadır. Nitel bir araştırma olarak hazırlanan bu çalışmadoküman/belge analizine dayanmakta ve alanla ilgili geniş literatüre de araştırmanın amacı kapsamında yer vermektedir.