İşârî tefsirlerde esmâ ve sıfat yorumu: İbn Berrecân örneği

İbn Berrecân (ö. 536/1141), 12. yüzyıl Endülüs medeniyetinin yetiştirdiği önemli şahsiyetlerden biridir. Yaşadığı dönemin siyasî kargaşasından ötürü onun mirası hem hakkıyla günümüze ulaşmamış hem de geç tarihlerde tanınmasına neden olmuştur. O, gerek fennî gerekse dinî ilimlerde yetkin olmasına rağmen her alanda eser telif etmemiştir. Bu alanlardaki birikimini daha çok yoğunlaştığı tefsir ve tasavvuf alanına serdetmiştir. İbn Berrecân, tefsir ve özel olarak önem verdiği Allah'ın isim ve sıfatlarına yönelik bir şerh kitabı kaleme almıştır. İbn Berrecân'ın hayatı, eserleri ve tasavvufi yönleri gibi alanlarda muhtelif çalışmalar yapılmıştır. Yaptığımız bu araştırma, tefsiri ve Şerhu Esmâ adlı eseri bağlamında, İbn Berrecân'ın Allah'ın isim ve sıfatları hakkındaki düşüncelerini ve yorumlarını ortaya çıkarmayı hedeflemektedir. O, Allah'ın isim ve sıfatlarını ulûhiyyet, rubûbiyyet ve ubûdiyyet şeklinde üç temel başlık altında toplamış ve bunları tevhîd olgusu ile bağdaştırmıştır. Bu başlıklar altında ortaya çıkan yorumlar, aynı zamanda İbn Berrecân'ın isim ve sıfatlara dayalı tefsir yönteminin de geniş bir şekilde ortaya çıkmasına vesile olacaktır. Araştırmada öncelikle İbn Berrecân'ın yaşadığı mûhît, farklı yönleriyle ele alınmış ve ilmî kişiliğini oluşturan unsurlar irdelenmiştir. Daha sonra işârî tefsirin meşrûiyeti ve kabul şartlarına değinilmiştir. Akabinde, Allah'ın isim ve sıfatlarına taalluk eden bazı konular ele alınmıştır. Son olarak ise eserleri çerçevesinde, İbn Berrecân'ın isim ve sıfatlar hakkındaki düşünceleri ve yaptığı yorumlar ortaya konulmaya gayret edilmiştir.

Ibn Barrajân (d. 536/1141) is one of the prominent figures produced by the Andalusian civilization of the 12th century. Due to the political turmoil of his time, his legacy has neither reached us in its entirety nor was he recognized until later periods. Although he possessed mastery in both the rational and religious sciences, he did not compose works in every field. Rather, he directed his intellectual accumulation primarily toward Qur'anic exegesis and Sufism. Ibn Barra??n authored a tafs?r and, more specifically, a treatise devoted to the Divine Names and Attributes. Various studies have been conducted on aspects such as his life, works, and Sufi inclinations. However, the present research aims to reveal Ibn Barrajân's thoughts and interpretations concerning the Divine Names and Attributes, particularly within the context of his tafs?r and his work entitled Shar? al-Asm??. He categorized the Divine Names and Attributes under three main headings: ul?hiyya (Divinity), rub?biyya (Lordship), and ?ub?diyya (Servitude), linking them to the concept of taw??d. The interpretations that emerge under these categories also serve to demonstrate, in a comprehensive manner, Ibn Barrajân's exegetical method grounded in the Divine Names and Attributes. In this study, Ibn Barrajân's milieu is first examined from different perspectives, and the elements that shaped his scholarly personality are analyzed. Subsequently, the legitimacy and conditions of acceptance of Ish?r? exegesis are discussed. Thereafter, certain issues related to the Divine Names and Attributes are addressed. Finally, within the framework of his works, Ibn Barrajân's reflections and interpretations concerning the Divine Names and Attributes are presented.