Pitoresk Peyzaj Estetiği: Siirt Kenti Örneği

Abstract

Bu çalışma18. yüzyıl İngiltere’sinde ortaya çıkan ve doğayı bir kompozisyon nesnesi olarak ele alan “pitoresk” (resimsi) estetik anlayışınıngünümüz kentsel morfolojisini okumada analitik bir araç olarak kullanılabilirliğini Siirt kenti örneğinde incelemektedir. Araştırmada; görsel çeşitlilikdüzensiz doğallıkmekânsal derinliksürpriz ve sahne etkisi ile görsel çerçevelemeden oluşan beş temel pitoresk gösterge tanımlanmıştır. Metodolojik olarak nitel ve nicel tekniklerin birleştirildiği karma (hibrit) bir araştırma deseni benimsenmiş; 35 uzmanın Siirt kent dokusunu temsil eden 15 fotoğrafı 5’li Likert ölçeğiyle puanlaması sağlanmıştır. BulgularSiirt kentsel mekânında pitoresk estetiğin en güçlü biçimde “sürpriz ve sahne etkisi” ile “mekânsal derinlik” göstergeleri üzerinden algılandığını ortaya koymuştur. Buna karşılık“düzensiz doğallık en düşük düzeyde algılanan gösterge olmuştur. Araştırma sonucunda Siirt'inplanlı peyzaj müdahaleleri sınırlı olmasına rağmensahip olduğu sert topoğrafya ve organik gelişim süreciyle “yerin dehası” (genius loci) ile bütünleşen ve “oluşmuş estetik” (emergent aesthetics) olarak tanımlanabilecek özgün bir pitoresk karakter sergilediği saptanmıştır. Çalışmapitoresk estetiği yalnızca tarihsel bir stil değilçağdaş kentlerin algısal okunmasında kullanılabilecek analitik bir araç olarak yeniden değerlendirmektedir.