PIRSGIRÊKA HELBESTÊN BÊMEXLES: LÊKOLÎNEK LI SER HELBESTA “ÎRO JI DESTÊ DILBERÊ”

Abstract

Mexles, nasnavê edebî yê helbestvan e û ji xwendevan û lêkolîneran re xwediyê helbestê diyar dike. Lê pirsgirêk ev e ku di her helbestê de mexles nîne. Di lêkolîneriya helbesta klasîk de yek ji pirsgirêkên mezin ev helbestên bêmexles in. Diyarkirina xwediyê helbestên wiha ji bo lêkolîneran ezmûneke giran e. Hewce ye em bibêjin ku di edebiyata Kurdî ya klasîk de jî gelek helbestên wiha hene, bi taybetî di nav yên Feqiyê Teyran de. Di vê gotarê de wekî nimûne emê li ser helbesta “Îro ji destê dilberê” bixebitin ku bêmexles e û lêkolîneran ew ser navê du şairên cuda (Feqiyê Teyran û Siyahpoş) weşandine. Ligel van herdu îddiayan me jî di koleksiyona Jaba de di nav destxetekê de parçeyeke vê helbestê peyde kir. Bi vî rengî ji bo heman helbestê di destê me de sê nusxeyên cuda çêbûn ku bi rêbaza edîsyon-krîtîkê mirov dikare lêkolîna metnî bike. Me jî di vê gotarê de ev hersê metin dane ber hev da ku xwediyê vê helbestê piştrast bikin. Herwiha bi rêbaza întertekstualîte (navbermetnî, navdeqî) jî ji me re gelek delîl peydebûn ku em xwediyê helbestê bibînin. Di encamê de em gihiştine rayekê. Lê ji ber ku ev rêbaza têkel ku me bi kar anî ji bo lêkolînên edebiyata Kurdî ya klasîk nû ye û ji bilî vê helbesta nakokî bi giştî şêweya Feqiyê Teyran û Siyahpoş pir dişibine hev gihiştina encamekê ne karekî rehet bû. Em hêvî dikin ku ev rêbaz ji bo helbestên din ên bi vî rengî bibe rênîşanek û pirsgirêkên wiha çareser bike.