Mukâtil b. Hayyân’ın (öl. 135/752) Tefsir İlmindeki Yeri ve Rivâyetleri

Abstract

Mukâtil bin Hayyân (öl. 150/767), hicrî ikinci asırda, Horasan bölgesinde yaşamış, tefsir ilmine önemli katkılar yapmış bir İslam âlimidir. Mücâhid b. Cebr ve Dahhâk b. Müzâhim gibi dönemin önde gelen Tabiîn âlimlerinden ilim tahsil etmiştir. Taberî (öl. 310/923), İbn Ebî Hâtim (öl. 327/938), Sa’lebî (öl. 427/1035) ve İbn Kesîr (öl. 774/1373) gibi ünlü müfessirler, eserlerinde onun rivayetlerine yer vermişlerdir. Mukâtil bin Hayyân, rivayetleri naklederken çeşitli tefsir yöntemlerine başvurmuştur. Ayetlerin açıklanmasında başka ayetleri delil olarak kullanmış, Hz. Peygamber’in hadislerinden yararlanmış, sahabe ve tâbiîn rivayetlerine başvurmuştur. Onun, farklı kaynaklardan ve disiplinlerden yararlanarak Kur’ân’ı açıklamaya yönelik geliştirdiği metotlar, tefsirine derinlik katmış ve sonraki müfessirler için önemli bir referans kaynağı olmuştur. Bu çalışma, Mukâtil bin Hayyân’ın tefsir ilmine yaptığı katkıları kapsamlı bir şekilde tespit etmeyi, onun rivayetlerinin Kur’an tefsirine olan etkilerini analiz etmeyi ve İslam ilim geleneğinin bu önemli temsilcisini daha derinlemesine tanımayı amaçlamaktadır.