Kur’ân-ı Kerîm’de Şeddeli Kelimeler ve İdğâm Olgusu: Tecvit Terminolojisi Açısından Sistematik Bir İnceleme

Abstract

Kur’ân-ı Kerîm’in doğru ve kurallara uygun biçimde okunmasını sağlayan esaslar arasındaidğâm olgusu da bulunmaktadır. İdğâmüzerinde şedde bulunmayan iki harfin telaffuz temelli kaynaşması demektir. Bununla birlikte lafzen şeddeli olarak yazılan kelimeler de fonetik açıdan benzer bir birleşme izlenimi vermektedir. Ancak şeddeyigerçekleşmiş bir idğâmın zorunlu göstergesi olarak kabul etmekilmî açıdan yanıltıcı sonuçlar doğurabilmektedir. Bu sebeple idğâm ile şedde arasındaki ilişkinin doğru kavranamamasıtecvit literatüründe çeşitli kavramsal karışıklıklara neden olmaktadır. Bu karışıklığın en belirgin örneğiKur’ân’daki tüm şeddeli kelimelerin idğâm-ı misleyn kapsamında değerlendirilmesi şeklindeki yaygın kabuldür. Bu çalışmasöz konusu kavramsal karışıklığı gidermeyi ve şedde-idğâm ilişkisine terminolojik netlik kazandırmayı amaçlamaktadır. Böylece Kur’ân eğitiminde doğru terminolojik çerçevenin yerleşmesine katkı sunmayı ve hem akademik literatüre hem de uygulamalı öğretime önemli bir zemin oluşturmayı hedeflemektedir. Çalışmadaha önce detaylı olarak incelenmemiş konuyu sistematik bir şekilde temellendirerek sunması bakımından önemli görülmektedir. Bu aşamada Kur’ân’daki şeddeli kelimeler fiilisimedat ve harf-i cer ana başlıkları altında kelimelerin etimolojik ve morfolojik özellikleri sunularak incelenmektedir. Böylecetefsir-tecvit ve tecvit-sarf ilişkisi bağlamındailgili kelimelerin kapsamlı bir şekilde tahlil edilmesi amaçlanmaktadır. İncelenen kelimelerilgili literatür taraması ışığında deskriptif bir yaklaşımla değerlendirilmektedir. Çalışmanın temel bulgularından biriidğâm-ı misleyn olarak isimlendirilen bazı kelimelerinilgili âyetin anlamına dair zihinsel tasavvuru etkileyebilmesidir. Bu durumâyetin anlamının değişmesinin yanı sıra kelimenin etimolojik yapısına dair yanıltıcı bilgiler sunma riskini de beraberinde getirmektedir. Çalışmadaher şeddeli kelimenin idğâm-ı misleyn olmadığı tespit edilmekte; ayrıca herhangi bir idğâm türüyle açıklanamayan kelimelerin tecvit terminolojisinde “teşdîd/müşedded” başlığı altında değerlendirilmesininkavramsal ayrışmayı netleştirdiği ve muhtemel anlam sapmalarının önüne geçtiği sonucuna ulaşılmaktadır.