Batı'nın gözünde Gazzâlî: W. Montgomery Watt, Frank Griffel ve Richard Frank'in Gazzâlî algısı

Bu çalışmada Batı dünyasının, önemli İslam âlimi Gazzâlî hakkındaki algısı üç önemli oryantalistin görüşleri üzerinden aktarılmaya çalışıldı. Çalışma önsöz, giriş, üç bölüm ve sonuç kısımlarından oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın önemi, amacı ve sınırlılıklarına değinilmektedir. İlk bölümde Montgomery Watt'ın Gazzâlî algısı ortaya koyulmaya çalışıldı. Watt, Gazzâlî'nin biyografisi, bazı eserlerinin otantikliği ve düşünce dünyasında gerçekleştiğini iddia ettiği, ilk etapta rasyonel bilginin ön planda olduğu akabinde sezgisel bilginin öne çıktığı dönemsel değişimler üzerinde durmuştur. Bunun yanında onun mistik anlayışa dair sezgisel bilgiyi en üst düzey bilgi tarzı olarak sunmasını ise eleştirmiştir. İkinci bölümde Yale Üniversitesi'nde İslamî çalışmalar alanında ve aynı zamanda Oxford Üniversitesi'nde İbrahimi Dinler alanında görev yapmakta olan Prof. Frank Griffel'ın Gazzâlî yorumuna yer verildi. Griffel da tıpkı Watt gibi Gazzâlî'nin biyografisine ilgi duymuş hatta doğum tarihi ile ilgili yeni bir görüş ortaya atmıştır. Griffel, Gazzâlî'nin hayatı ile ilgili bilgileri genellikle çok su yüzüne çıkmamış, Farsça kaleme alınmış mektuplarından yola çıkarak aktarmaktadır. Bu anlamda yeni kaynaklara dayalı yeni bilgiler sunduğu söylenebilir. Griffel, Gazzâlî'nin felsefî kelâm olarak adlandırdığı düşüncesini ise müstakil bir eserde geniş bir şekilde ele almış, onun kelâm anlayışında felsefenin etkisini çeşitli çalışmalarında tartışmıştır. Bunun dışında Batı'nın Gazzâlî algısını kozmolojik düşüncesi ekseninde kronolojik olarak ele almıştır. Son bölümde de Griffel'ın, Gazzâlî hakkındaki görüşlerinin şekillenmesinde önemli bir rol oynayan Richard Frank'in Gazzâlî algısı ele alındı. Frank diğer iki ismin aksine Gazzâlî'nin biyografisi üzerinde durmamış daha çok kelâm ilmi bağlamında iki meseleye önem vermiştir. Bunlardan birincisi onun kozmolojik görüşü ikincisi ise Eş'arî ekolüne ait öğretiye bağlı olup olmadığıdır. Sonuç kısmında ise her bir oryantalistin Gazzâlî hakkındaki yorumları genel olarak değerlendirilmekte ve birbirleri hakkındaki yorumlarına da yer verilmektedir. Her üç araştırmacının özellikle Gazzâlî'nin felsefe ile olan ilişkisine özel bir önem atfettikleri dikkat çekmektedir. Tezimizde görüşlerine yer verdiğimiz Prof. Griffel ile beş sorudan oluşan bir röportaj da gerçekleştirdik. Çalışmamıza önemli bir katkı sunan röportaj tezin sonuna eklenmiştir.

This study aims to present the perception of the prominent Islamic scholar Al- Ghaz?l? within the Western intellectual world through the perspectives of three major Orientalists. The work consists of a preface, introduction, three main chapters, and a conclusion. In the introduction, the significance, aim, and limitations of the study are discussed. The first chapter examines Montgomery Watt's understanding of Al-Ghaz?l?. Watt focuses on Al-Ghaz?l?'s biography, the authenticity of some of his works, and the intellectual transformations he claims occurred in Ghaz?l?'s thought, which initially prioritized rational knowledge and later emphasized intuitive knowledge. Furthermore, Watt critiques Al-Ghaz?l?'s portrayal of intuitive knowledge, particularly in the context of mysticism, as the highest form of knowledge. The second chapter focuses on Professor Frank Griffel's interpretation of Al-Ghaz?l?, who is a scholar of Islamic studies at Yale University and also in the field of Abrahamic Religions at the University of Oxford. Like Watt, Griffel shows an interest in Al-Ghaz?l?'s biography and even proposes a new hypothesis regarding his birthdate. Griffel presents information about Al-Ghaz?l?'s life, primarily drawing from lesser-known Persian letters, thus offering new insights based on previously underexplored sources. Griffel also explores Al-Ghaz?l?'s thought on philosophical theology (kal?m) extensively in a separate work, where he discusses the influence of philosophy on Al-Ghaz?l?'s kal?m in various studies. Additionally, Griffel examines the Western perception of Al-Ghaz?l? within the chronological context of his cosmological thought. The final chapter addresses the perception of Al-Ghaz?l? held by Richard Frank, whose views have significantly influenced Griffel's interpretation of Al- Ghaz?l?. Unlike the previous two scholars, Frank does not focus on Al-Ghaz?l?'s biography but instead places importance on two issues within the framework of Islamic theology (kal?m): Al-Ghaz?l?'s cosmological views and whether he adhered to the teachings of the Ash'ar? school. In the conclusion, the interpretations of Al-Ghaz?l? by each of these Orientalists are evaluated, along with their comments on one another's perspectives. It is particularly noteworthy that all three scholars emphasize Al-Ghaz?l?'s relationship with philosophy. We also conducted an interview with Prof. Griffel, whose perspectives are included in our thesis, consisting of five questions. The interview, which provides a significant contribution to our work, has been included at the end of the thesis.