Etimoloji Bilimine Genel Bir Bakış

Abstract

Dil biliminin önemli alt dallarından biri olan etimolojinin bir terim olarak kullanımı MÖ 1. yüzyıla kadar uzanmaktadır. Orta Çağ’da tanrıbilim çalışmalarının etkisinde gelişen etimoloji, 19. yüzyılda karşılaştırmalı dil bilimi çalışmalarıyla birlikte pozitif bir bilim hâline gelmiştir. Bilimsel bir disiplin olarak kabul edilmesinden itibaren geniş ilgi görmüş ve ilk dönemlerinden günümüze kadar yapılan çalışmalarla gelişimini sürdürmüştür. Buna karşın, Türkiye’de doğrudan etimolojiyi konu alan kapsamlı çalışmaların yok denecek kadar az olması, bu bilim dalının ilke, kapsam, amaç, tarihî gelişim, yöntem ve teknikleriyle birlikte tarih, kültür, folklor, coğrafya, sosyoloji gibi diğer disiplinlerle ilişkilerinin yeterince bilinmemesine yol açmaktadır. Bu durum, hem etimolojik çalışma sayısını hem de bu çalışmalardan elde edilen bilimsel verimi sınırlı kılmaktadır. Etimoloji bilimini bütün yönleriyle tanıtan yeterli sayıda Türkçe kaynak bulunmaması nedeniyle, ortaya konan ürünler genellikle bireysel çabalarla sınırlı kalmakta ve süreklilik kazanamamaktadır. Bu sebeple Türkçeyle ilgili etimoloji çalışmaları istenen düzeye ulaşamamakta ve sürdürülebilir nitelik kazanmamaktadır. Bu çalışmada etimoloji biliminin çok yönlü bir şekilde anlaşılmasını sağlamak amacıyla, öncelikle etimolojinin tanımı, tarihsel süreçteki kullanım biçimleri ve bilim dalı olarak gelişimi ele alınmıştır. Ayrıca halk etimolojisi ve algısal etimoloji kavramları üzerinde durularak; etimoloji biliminin ilkeleri, kapsamı, amacı, tarihsel gelişimi, yöntem ve teknikleri ile diğer bilim dallarıyla olan çok yönlü ilişkileri bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Konu yer yer örneklerle somutlaştırılarak daha anlaşılır hâle getirilmiştir. Böylece, etimoloji biliminin tüm boyutlarıyla tanıtılmasına katkı sunmak amaçlanmıştır.