Türkiye’de Seçimlerde Stratejik Taksimat

Abstract

Demokrasi, Abraham Lincoln ’ün ifadesiyle: “Halkın, halk tarafından, halk için yönetimi” olarak tanımlanabilir. Temsili demokrasi, halkın egemenliğini kendi seçtiği temsilciler aracılığıyla kullandığı bir demokrasidir. Temsili bir demokraside belirli grupların, bireylerin veya siyasi partilerin lehine veya aleyhine seçim sürecini veya kurallarını manipüle etmenin birçok yolu vardır. Bu çalışmada sadece bir tanesine, stratejik taksimata (gerrymandering) odaklanılmıştır. Stratejik taksimat, seçim bölgelerinin, iktidardaki siyasi parti tarafından koltukların yeniden tahsisini veya seçim bölgesi sınırlarının yeniden çizilmesini ya da bunu yapmamalarını kendi çıkarları için kullanmaya çalıştığı şekilde manipüle edilmesidir. Bu yöntem, ilk kez Amerika Birleşik Devletleri’nde ortaya çıkmış olmakla birlikte, zamanla dünya genelinde birçok temsilî demokraside uygulanmıştır. Türkiye örneğinde ise, seçim coğrafyasının siyasi amaçlarla yeniden düzenlenmesine Demokrat Parti döneminden itibaren başlandığı, sonrasında Adalet Partisi, Anavatan Partisi ve özellikle Adalet ve Kalkınma Partisi iktidarlarında bu yöntemin sıkça kullanıldığı görülmektedir. Stratejik taksimat sayesinde seçmen oyları sabit kalsa dahi milletvekili dağılımında ciddi değişiklikler oluşturulabilmekte, bu da temsil adaletini ve demokratik meşruiyeti zedelemektedir. Türkiye’de seçim çevrelerinin belirlenmesinde yürütmenin önemli bir ağırlığı olduğu ve bu yetkinin çoğu zaman teknik değil siyasi saiklerle kullanıldığı anlaşılmaktadır.